रशियाच्या धरतीवर ऐतिहासिक युती
पहलगाम हल्ल्यानंतर भारत–पाकिस्तान संबंधांमध्ये तणाव निर्माण झाला होता. तरीसुद्धा, रशियात झालेल्या एका महत्त्वाच्या बैठकीत हे दोन्ही देश एका समान भूमिकेत आले आहेत. या बैठकीत भारत, पाकिस्तान, चीन, रशिया, इराण, कझाकस्तान, किर्गिस्तान, ताजिकिस्तान आणि उझबेकिस्तान या दहा देशांनी एकत्र येऊन अमेरिकेच्या अफगाणिस्तानातील हालचालींना विरोध दर्शवला आहे.
मॉस्को फॉरमॅटची सातवी बैठक
रशियाच्या राजधानी मॉस्को येथे अफगाणिस्तानवरील मॉस्को फॉरमॅटची सातवी बैठक झाली. या बैठकीत भारताचे विशेष प्रतिनिधी विनय कुमार यांनी सहभाग घेतला. या देशांनी एकत्रित निवेदन जारी करून अफगाणिस्तान आणि त्याच्या शेजारील प्रदेशांमध्ये कोणत्याही परदेशी लष्करी तळ उभारण्याच्या प्रयत्नांना “अस्वीकार्य” म्हटले आहे.
ट्रम्प एकाकी – अमेरिकेच्या हालचालींना विरोध
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अलीकडेच अफगाणिस्तानातील बगराम एअरबेसवर पुन्हा नियंत्रण मिळवण्याची इच्छा व्यक्त केली होती. मात्र, भारत आणि पाकिस्तानसह दहा देशांनी ट्रम्प यांच्या या भूमिकेला विरोध दर्शवला आहे. त्यामुळे या प्रकरणात ट्रम्प आणि अमेरिका एकाकी पडलेले दिसत आहेत.
बगराम एअरबेसचे सामरिक महत्त्व
बगराम हा अफगाणिस्तानमधील सर्वात मोठा हवाई तळ आहे, जो काबुलपासून 60 किमी उत्तरेला परवान प्रांतात आहे. हा प्रदेश सामरिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो कारण येथेून संपूर्ण अफगाणिस्तानातील प्रमुख भागांवर नियंत्रण ठेवता येते.
चीनची सीमा या भागापासून जवळ असल्यामुळे या ठिकाणाचे भौगोलिक आणि लष्करी महत्त्व अधिक वाढले आहे.
भारत–पाकिस्तान एकाच बाजूवर का?
अफगाणिस्तानच्या स्थिरतेचा प्रश्न हा दक्षिण आशियाच्या सुरक्षेशी थेट संबंधित आहे. त्यामुळे भारत आणि पाकिस्तान दोघांनाही अमेरिकेच्या हस्तक्षेपाविरोधात एकत्र यावे लागले. या दोन्ही देशांनी स्पष्ट केले की, स्थानिक शांतता आणि प्रादेशिक स्थैर्यासाठी बाह्य हस्तक्षेप टाळावा.
रशियातील या बैठकीने दाखवून दिले की, भौगोलिक राजकारणात स्थायी शत्रू नसतात, तर स्थायी स्वारस्ये असतात. भारत आणि पाकिस्तानसारखे पारंपरिक प्रतिस्पर्धी देशही योग्य प्रसंगी एकत्र येऊन शांतता आणि स्थैर्याच्या बाजूने उभे राहू शकतात.