500 रुपयांत सुरू झालेला व्यवसाय आज देतोय 30 लाखांचे उत्पन्न!
कोरोना लॉकडाउन अनेकांसाठी आव्हानांचा काळ होता, पण काहींनी हीच वेळ सोन्याची संधी बनवली. भिवानी येथील सहाय्यक प्राध्यापक प्रमोद सहारन यांनी केवळ 500 रुपये गुंतवून केलेला छोटासा प्रयोग आज त्यांना वर्षाला 30 लाख रुपये कमावून देतोय. ही कथा आहे आवड, मेहनत आणि कल्पकतेने उभा राहिलेल्या एका यशस्वी व्यवसायाची.
बागकामाच्या छंदातून व्यवसायाची सुरुवात
लॉकडाउनच्या काळात प्रमोद सहारन यांना त्यांचा जुना बागकामाचा छंद पुन्हा जिवंत करण्याची संधी मिळाली. झाडांसाठी खत आणताना त्यांना वर्मीकम्पोस्टचे महत्त्व आणि उपयोग कळू लागला. ते स्वतः खत तयार करू शकतील का याचा त्यांनी विचार केला आणि फक्त 500 रुपयांत ‘आयसेनिया फीटिडा’ या प्रजातीचे गांडूळ विकत घेतले.
ही होती त्यांच्या उद्योजकतेची पहिली पायरी.
पहिल्या अपयशातून शिकलेले धडे
गांडूळांच्या वाढीबद्दल अभ्यास करत असताना त्यांनी लक्षात घेतले की क्लोरीनयुक्त पाण्यामुळे सर्व गांडूळ मरून गेले.
हे त्यांच्यासाठी मोठे अपयश होते, पण त्यांनी हार मानली नाही. उलट, या अपयशाने त्यांना गांडूळ पालनातील योग्य पद्धती, वातावरण आणि काळजी घेण्याबद्दल महत्त्वाचे धडे मिळाले.
प्राध्यापक पदाचा राजीनामा आणि पूर्णवेळ व्यवसाय
अपयशातून मिळालेल्या अनुभवामुळे त्यांना या व्यवसायाची क्षमता नीट उमगली. मार्च 2021 मध्ये त्यांनी प्राध्यापक पदाचा राजीनामा देऊन पूर्णवेळ वर्मीकम्पोस्ट उत्पादन करण्याचा निर्णय घेतला.
तेव्हा त्यांनी 300 रुपये किलो दराने 60 किलो गांडूळ विकत घेतले आणि हिसारच्या कैमरी गावातील शेतात हा प्रकल्प सुरू केला.
प्रथम यश : पाच वर्मीकम्पोस्ट बेडची कमाई
त्यांनी 4×30 फूट असे पाच वर्मीकम्पोस्ट बेड तयार केले.
प्रत्येक बेडमध्ये वापरले:
- 12 किलो गांडूळ
- 1700–1800 किलो शेणखत
पहिल्याच उत्पादन चक्रात त्यांना मिळाले:
- 40 क्विंटल (4000 किलो) वर्मीकम्पोस्ट
- सरासरी विक्री दर : 12 रुपये/किलो
- एकूण उत्पन्न : 48,000 रुपये
- निव्वळ नफा : 26,000 रुपये
याने त्यांचा आत्मविश्वास दुणावला.
उत्पादन वाढ — पाच बेडवरून 120 बेडपर्यंत प्रवास
पहिल्या यशानंतर त्यांनी व्यवसाय विस्तारण्याचा निर्णय घेतला.
2021 ते 2024 दरम्यान:
- पाच बेड
- ते 50 बेड
- पुढे 85 बेड
- आणि आज एक एकरमध्ये 120 वर्मीकम्पोस्ट बेड
प्रत्येक बेड वर्षात 3 उत्पादन चक्र देतो.
एकूण उत्पादन क्षमता:
2700 क्विंटल (2.70 लाख किलो) वर्मीकम्पोस्ट/वर्ष
लहान पॅकेट्समधील विक्री — स्मार्ट मार्केटिंग रणनीती
प्रमोद सहारन यांनी खताची विक्री लहान पॅकेटमध्ये सुरू केली:
- 5 किलो पॅक – 70 रुपये
- 1 किलो पॅक – 15 रुपये
त्यांच्या 85% विक्री थेट शेतकरी आणि माळी यांच्याकडून होते.
नर्सरींना फक्त 15% खत पुरवले जाते.
सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे ग्राहक स्वतः त्यांच्या युनिटमधून खत घेऊन जातात, त्यामुळे वाहतूक खर्च शून्य.
वर्षाला 30 लाख रुपयांचे उत्पन्न — एका प्रयोगाची कमाल
1) वर्मीकम्पोस्ट विक्री
- सरासरी दर : 800 रुपये/क्विंटल
- वार्षिक उत्पन्न : 22 लाख रुपये
2) गांडूळ विक्री
- दर : 100 ते 200 रुपये/किलो
- वार्षिक उत्पन्न : 7–8 लाख रुपये
एकूण वार्षिक कमाई : 30 लाख रुपये
आज त्यांचा व्यवसाय पूर्णपणे तोंडी प्रसिद्धीवर (Word of Mouth) चालतो आणि ग्राहक सतत वाढत आहेत.
पुढील लक्ष्य — 150 बेडची योजना
प्रमोद सहारन यांचे पुढील मोठे उद्दिष्ट म्हणजे वर्मीकम्पोस्ट बेडची संख्या 120 वरून 150 पर्यंत वाढवणे.
प्रमोद सहारन यांची कहाणी शिकवते की —
- छोट्या गुंतवणुकीतूनही मोठा व्यवसाय उभारता येतो
- अपयश म्हणजे अंत नसून शिकण्याची प्रक्रिया आहे
- निसर्गाशी संबंधित उद्योगांना नेहमीच मागणी असते
- निर्धार असेल तर कोणताही छंद व्यवसायात रूपांतरित करता येतो
ही यशोगाथा अनेक तरुणांसाठी आणि शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी आहे.