पुणे-मनमाड रेल्वे मार्गाला नवे रूपपुणे-मनमाड रेल्वे मार्गावरून दररोज हजारो प्रवासी तसेच मोठ्या प्रमाणात मालवाहतूक केली जाते. पुणे, नगर, नाशिक या महत्त्वाच्या जिल्ह्यांना जोडणारा हा 308 किलोमीटर लांबीचा मार्ग नेहमीच अत्यंत वर्दळीचा राहिला आहे. पुणे-मनमाड पॅसेंजर, एक्सप्रेस, मालगाड्या तसेच विशेष गाड्यांमुळे या मार्गावर सतत ताण असतो. सध्या पुणे-मनमाड पॅसेंजरला सुमारे 9 तासांचा वेळ लागतो. मात्र आता रेल्वे प्रशासनाने हाती घेतलेल्या मोठ्या अपग्रेड प्रकल्पामुळे हा प्रवास अधिक वेगवान, सुरक्षित आणि आरामदायी होणार आहे.
उच्च दर्जाचे नवीन रूळ बसवण्याचे काम
पुणे-मनमाड रेल्वे मार्गाचा वेग आणि वहनक्षमता वाढवण्यासाठी रेल्वे प्रशासनाने उच्च दर्जाचे नवीन रूळ बसवण्याचा निर्णय घेतला आहे. या मार्गावर आता 550 जीएमटी (Gross Million Ton) क्षमतेचे, 60 किलो वजनाचे अत्यंत मजबूत रूळ टाकले जात आहेत. हे रूळ तब्बल 55 कोटी टन भार सहन करण्यास सक्षम असून, दीर्घकाळ टिकणारे आहेत. यापूर्वी वापरात असलेले 52 किलो वजनाचे रूळ जड मालवाहतुकीमुळे लवकर झिजत होते. कोळसा, सिमेंट, धान्य यासारख्या जड मालाची नियमित वाहतूक होत असल्याने रुळांवर मोठा ताण पडत होता.
PQRS तंत्रज्ञानामुळे वेगवान काम
या अपग्रेडसाठी रेल्वे प्रशासन प्लासर क्विक रिलेइंग सिस्टीम (PQRS) या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करत आहे. या प्रणालीमुळे कमी वेळेत आणि अत्यंत अचूक पद्धतीने रुळ बदलणे शक्य झाले आहे. विशेष बाब म्हणजे, नियोजित ट्रॅफिक ब्लॉकदरम्यानही काही प्रमाणात रेल्वे वाहतूक सुरू ठेवत हे काम केले जात आहे. पुणे रेल्वे विभागांतर्गत पुंतांबा आणि कान्हेगाव स्थानकांदरम्यान अवघ्या 35 दिवसांत 9 किलोमीटर लांबीच्या मार्गावरील रुळांची यशस्वी बदली करण्यात आली आहे. यामुळे प्रवाशांना होणारा त्रासही मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आहे.
गाड्यांचा वेग वाढणार
नवीन 60 किलो वजनाचे रूळ बसवल्यामुळे या मार्गावरील गाड्यांचा कमाल वेग वाढणार आहे. यापूर्वी 110 किमी प्रतितास इतका वेग मर्यादित होता, तो आता 130 किमी प्रतितासपर्यंत वाढवता येणार आहे. परिणामी, पुणे-मनमाड प्रवासाचा एकूण वेळ लक्षणीयरीत्या कमी होणार आहे. प्रवासी गाड्यांसोबतच मेल, एक्सप्रेस आणि मालगाड्यांचाही वेग वाढल्याने वेळेची बचत होणार आहे.
सुरक्षितता आणि आरामात वाढ
या आधुनिकीकरणामुळे प्रवाशांच्या सुरक्षिततेत मोठी वाढ होणार आहे. 90 यूटीएस (Ultimate Tensile Strength) असलेले हे नवीन रूळ अधिक मजबूत असल्याने अपघातांचा धोका कमी होईल. तसेच, गाडी प्रवासादरम्यान होणारे धक्के, आवाज आणि कंपने कमी होणार असल्याने प्रवास अधिक आरामदायी बनेल. जड मालवाहतुकी दरम्यानही रुळांची स्थिरता टिकून राहणार आहे.
प्रवासी आणि मालवाहतुकीस दीर्घकालीन लाभ
एकूण 308 किलोमीटर लांबीच्या पुणे-मनमाड मार्गावर टप्प्याटप्प्याने हे नवीन रूळ बसवले जात आहेत. या अपग्रेडमुळे पुढील किमान 15 ते 20 वर्षे मोठ्या प्रमाणावर रुळ बदलण्याची आवश्यकता भासणार नाही, अशी माहिती रेल्वे अधिकाऱ्यांनी दिली आहे. त्यामुळे देखभाल खर्चात बचत होणार असून, प्रवासी तसेच व्यापारी वर्गाला दीर्घकालीन फायदा मिळणार आहे.
महाराष्ट्राच्या रेल्वे पायाभूत सुविधांना बळकटी
पुणे-मनमाड रेल्वे मार्गावरील ही सुधारणा केवळ प्रवासाचा वेळ कमी करणारी नसून, महाराष्ट्राच्या रेल्वे पायाभूत सुविधांना अधिक मजबूत करणारी आहे. औद्योगिक, व्यापारी आणि सामाजिक दृष्टिकोनातून हा मार्ग अत्यंत महत्त्वाचा असल्याने, या अपग्रेडमुळे संपूर्ण विभागाच्या विकासाला चालना मिळणार आहे. आगामी काळात पुणे-मनमाड रेल्वे प्रवास अधिक वेगवान, सुरक्षित आणि विश्वासार्ह होईल, यात शंका नाही.