अमेरिकेने व्हेनेझुएलावर एअर स्ट्राईक केला असून अध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना ताब्यात घेण्यात आले आहे, अशी धक्कादायक माहिती काही माध्यमांमधून समोर येत आहे. मात्र ही बातमी जितकी खळबळजनक आहे, तितकीच ती संशयास्पद (Suspicious) मानली जात आहे. आंतरराष्ट्रीय राजकारणात अशा प्रकारच्या दाव्यांकडे तथ्य, पार्श्वभूमी आणि उद्देश या तिन्ही बाजूंनी पाहणं आवश्यक ठरतं.
हा दावा संशयास्पद का मानला जात आहे?
जगातील कोणत्याही देशाच्या अध्यक्षाला थेट ताब्यात घेणं म्हणजे युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण होणं. अमेरिकेसारखा देश असा निर्णय घेतो, तेव्हा संयुक्त राष्ट्रसंघ, आंतरराष्ट्रीय कायदे आणि जागतिक प्रतिक्रिया यांची मोठी चर्चा दिसून येते. मात्र सध्या अशा कोणत्याही अधिकृत जागतिक घोषणांचा किंवा विश्वासार्ह आंतरराष्ट्रीय संस्थांचा ठोस पुरावा समोर आलेला नाही. त्यामुळे हा दावा “Suspicious News Claim” म्हणून पाहिला जात आहे.
व्हेनेझुएलाचा खरा खजिना – जगातील सर्वात मोठे तेलसाठे
व्हेनेझुएलाकडे असलेले खनिज तेलाचे साठे हे जगाच्या राजकारणातील एक महत्त्वाचं केंद्रबिंदू आहेत. उपलब्ध अहवालांनुसार, व्हेनेझुएलाकडे सुमारे ३०३ अब्ज बॅरल खनिज तेलाचे साठे आहेत. हे साठे जगातील एकूण तेलसाठ्यांच्या सुमारे २० टक्के असल्याचं सांगितलं जातं. म्हणजेच सौदी अरेबिया, इराकसारख्या तेलसमृद्ध देशांपेक्षाही व्हेनेझुएला पुढे आहे.
तेल असूनही व्हेनेझुएला गरीब का?
इतका प्रचंड तेलसाठा असूनही व्हेनेझुएला आज गंभीर आर्थिक संकटात आहे. याचं प्रमुख कारण म्हणजे –
- आंतरराष्ट्रीय निर्बंध
- परकीय गुंतवणुकीचा अभाव
- जुनं आणि अपुरं तंत्रज्ञान
- राजकीय अस्थिरता
पूर्वी व्हेनेझुएला दिवसाला सुमारे ३० लाख बॅरल तेल उत्पादन करत होता. सध्या हे उत्पादन घटून १० लाख बॅरल प्रतिदिन इतकं राहिलं आहे, जे जागतिक उत्पादनाच्या फक्त १ टक्का आहे.
व्हेनेझुएलाचं तेल वेगळं का आहे?
व्हेनेझुएलामधील बहुतांश खनिज तेल हे जड (Heavy) आणि आंबट (Sour) स्वरूपाचं आहे. हे तेल काढणं, वाहतूक करणं आणि शुद्धीकरण करणं अत्यंत खर्चिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या अवघड आहे. यासाठी मोठ्या आंतरराष्ट्रीय तेल कंपन्या आणि प्रगत रिफायनरी तंत्रज्ञानाची आवश्यकता असते. मात्र निर्बंधांमुळे या कंपन्या व्हेनेझुएलात काम करू शकत नाहीत.
अमेरिका विरुद्ध व्हेनेझुएला : राजकारण की संसाधनांची लढाई?
आंतरराष्ट्रीय संबंध तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिका आणि व्हेनेझुएला यांच्यातील तणाव हा केवळ लोकशाही किंवा मानवाधिकारांपुरता मर्यादित नाही. नैसर्गिक संसाधनांवर, विशेषतः तेलावर नियंत्रण मिळवणं, हा एक महत्त्वाचा घटक असू शकतो. त्यामुळेच अशा प्रकारच्या “एअर स्ट्राईक”सारख्या बातम्या पसरवल्या जातात का, असा प्रश्न उपस्थित होतो.
सध्या “अमेरिकेचा व्हेनेझुएलावर एअर स्ट्राईक आणि अध्यक्ष ताब्यात” हा दावा अत्यंत संशयास्पद मानला जात आहे. अधिकृत आंतरराष्ट्रीय पुष्टीशिवाय अशा बातम्यांवर विश्वास ठेवणं धोकादायक ठरू शकतं. मात्र एक गोष्ट नक्की आहे –
व्हेनेझुएलाचं तेल हे जगातील महासत्त्यांसाठी आजही मोठं आकर्षण आहे.