मुंबई हे देशातील सर्वाधिक गजबजलेले शहर म्हणून ओळखले जाते. दररोज लाखो प्रवासी लोकल ट्रेन, बस आणि खासगी वाहनांच्या माध्यमातून प्रवास करतात. मात्र वाढती वाहतूक कोंडी, लोकलमधील प्रचंड गर्दी आणि प्रवासासाठी लागणारा वेळ यामुळे नागरिकांना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागतो. अशा परिस्थितीत मुंबईकरांसाठी एक आनंदाची आणि भविष्य बदलणारी बातमी समोर आली आहे. मुंबईच्या जल मेट्रो प्रकल्पातील पहिली अत्याधुनिक इलेक्ट्रिक फेरी शहरात दाखल झाली असून लवकरच समुद्रमार्गे प्रवासाचा नवा पर्याय उपलब्ध होणार आहे.
ही बोट मुंबईत दाखल झाल्यानंतर राज्य सरकारच्या जलवाहतूक प्रकल्पाला नवे बळ मिळाले आहे. भविष्यात मुंबईतील अनेक भाग समुद्रमार्गाने जोडले जाणार असून त्यामुळे प्रवाशांचा वेळ, पैसा आणि ऊर्जा मोठ्या प्रमाणात वाचणार आहे.
मुंबईत दाखल झालेली ही फेरी म्हणजे कॅन्डेला पी-12 इलेक्ट्रिक हायड्रोफॉईल बोट आहे. ही बोट पूर्णपणे इलेक्ट्रिक तंत्रज्ञानावर आधारित असून पर्यावरणपूरक वाहतुकीचे उत्कृष्ट उदाहरण मानली जात आहे. सध्या ही बोट जवाहरलाल नेहरू बंदरात (JNPT) पोहोचली असून आवश्यक कस्टम क्लिअरन्सची प्रक्रिया सुरू आहे. सर्व परवानग्या मिळाल्यानंतर या बोटीची समुद्रात चाचणी घेण्यात येणार आहे.
विशेष म्हणजे ही बोट केवळ आधुनिकच नाही तर अत्यंत वेगवान देखील आहे. या फेरीचा वेग ताशी सुमारे 40 किलोमीटर इतका आहे. एका वेळेस सुमारे 30 प्रवासी या बोटीतून आरामदायी आणि सुरक्षित प्रवास करू शकतात. त्यामुळे अल्प वेळेत समुद्रमार्गे गंतव्यस्थानी पोहोचणे शक्य होणार आहे.
जल मेट्रोच्या पहिल्या टप्प्यात दोन महत्त्वाच्या मार्गांवर सेवा सुरू करण्याची तयारी करण्यात आली आहे. पहिला मार्ग गेटवे ऑफ इंडिया ते अलिबाग असा असेल. हा मार्ग मुंबई आणि अलिबाग यांच्यातील प्रवास अधिक सोयीस्कर करेल. सध्या रस्त्याने किंवा पारंपरिक फेरीने जाण्यासाठी जास्त वेळ लागतो. मात्र जल मेट्रो सुरू झाल्यानंतर हा प्रवास अधिक वेगवान आणि आरामदायी होण्याची अपेक्षा आहे.
दुसरा मार्ग मांडवा ते वर्सोवा-मढ असा प्रस्तावित करण्यात आला आहे. या मार्गामुळे कोकण किनारपट्टी आणि मुंबईतील विविध भाग अधिक वेगाने जोडले जातील. पर्यटनासाठी तसेच दैनंदिन प्रवासासाठी हा मार्ग महत्त्वाचा ठरणार आहे.
मुंबई महानगर प्रदेशात जल मेट्रोचे विस्तृत जाळे उभारण्याची राज्य सरकारची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेअंतर्गत तब्बल 340 किलोमीटर लांबीचे जलवाहतूक नेटवर्क विकसित करण्यात येणार आहे. या प्रकल्पासाठी अंदाजे 6,500 कोटी रुपयांची गुंतवणूक अपेक्षित आहे. या माध्यमातून आधुनिक जेट्टी, टर्मिनल्स, इलेक्ट्रिक फेरी सेवा आणि प्रवाशांसाठी अत्याधुनिक सुविधा उपलब्ध करून दिल्या जाणार आहेत.
या संपूर्ण प्रकल्पामध्ये सध्या अस्तित्वात असलेल्या 21 जलमार्गांचा विकास केला जाणार आहे. याशिवाय आणखी 16 नवीन जलमार्गांची निर्मिती करण्यात येणार आहे. यामुळे मुंबई, नवी मुंबई, ठाणे, रायगड आणि परिसरातील अनेक भाग थेट समुद्रमार्गाने जोडले जातील. शहरातील रस्ते आणि रेल्वे वाहतुकीवरील ताण कमी करण्यासाठी हा प्रकल्प अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात आहे.
मुंबईसारख्या शहरात लोकल ट्रेनमधील गर्दी ही मोठी समस्या बनली आहे. दररोज लाखो प्रवासी गर्दीतून प्रवास करतात. अनेकदा वेळेचा अपव्यय होतो आणि प्रवाशांना मानसिक ताणाचा सामना करावा लागतो. जल मेट्रो सुरू झाल्यानंतर प्रवाशांना पर्यायी वाहतुकीचा आधुनिक पर्याय उपलब्ध होईल. त्यामुळे प्रवास अधिक सुखकर आणि आरामदायी होईल.
या प्रकल्पाचा आणखी एक महत्त्वाचा फायदा म्हणजे पर्यावरण संरक्षण. इलेक्ट्रिक फेरीमुळे इंधनाचा वापर कमी होईल आणि कार्बन उत्सर्जनात मोठी घट होईल. त्यामुळे मुंबईच्या प्रदूषण समस्येवरही काही प्रमाणात नियंत्रण मिळवता येईल. जगभरातील अनेक मोठी शहरे आता हरित वाहतुकीकडे वळत आहेत. मुंबईची जल मेट्रोही त्याच दिशेने टाकलेले महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.
मुंबईसाठी एकूण 11 कॅन्डेला पी-12 फेरी मागवण्यात आल्या आहेत. भविष्यात आणखी इलेक्ट्रिक आणि हायब्रिड फेरींचा समावेश होणार आहे. उपलब्ध माहितीनुसार या प्रकल्पात 201 इलेक्ट्रिक आणि हायब्रिड फेरींची खरेदी करण्यात येणार आहे. यासाठी हजारो कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.
विशेष म्हणजे मुंबईपुरता हा प्रकल्प मर्यादित राहणार नाही. देशातील 18 शहरांमध्ये जल मेट्रो सेवा सुरू करण्याची योजना आखण्यात आली आहे. पहिल्या टप्प्यात श्रीनगर, पाटणा, वाराणसी, अयोध्या आणि प्रयागराज या शहरांमध्ये जल मेट्रो सेवा सुरू होण्याची शक्यता आहे. त्यानंतर आसाममधील तेजपूर आणि दिब्रुगड यांसारख्या शहरांनाही या सुविधेचा लाभ मिळणार आहे.
मुंबईत दाखल झालेली पहिली इलेक्ट्रिक फेरी ही केवळ एक बोट नाही, तर भविष्यातील स्मार्ट आणि शाश्वत वाहतुकीचे प्रतीक आहे. जर सर्व चाचण्या यशस्वी झाल्या आणि प्रकल्प नियोजनानुसार पूर्ण झाला, तर येत्या काही वर्षांत मुंबईकरांना समुद्रमार्गे जलद, सुरक्षित आणि पर्यावरणपूरक प्रवासाचा अनुभव घेता येणार आहे.
मुंबईच्या वाहतूक व्यवस्थेत क्रांती घडवून आणणाऱ्या या जल मेट्रो प्रकल्पाकडे संपूर्ण देशाचे लक्ष लागले आहे. भविष्यात लोकल ट्रेनच्या गर्दीऐवजी समुद्राच्या लाटांवरून आरामदायी प्रवास करण्याचे स्वप्न आता प्रत्यक्षात उतरण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे.