Ratnagiri Crime: म्युअल अकाउंटद्वारे देशभरातील 52 जणांची ऑनलाइन फसवणूक? रत्नागिरीत गुन्हा दाखल!
रत्नागिरी शहरात सायबर गुन्हेगारीचे वाढते जाळे पुन्हा एकदा समोर आले आहे. म्युअल अकाउंट (Mule Account) च्या माध्यमातून देशभरातील तब्बल 52 नागरिकांची ऑनलाइन आर्थिक फसवणूक झाल्याचा धक्कादायक प्रकार उघडकीस आला आहे. या प्रकरणी रत्नागिरी शहर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल करण्यात आला असून सायबर गुन्हेगारीविरोधातील कारवाईला वेग आला आहे. या घटनेमुळे आपले बँक खाते इतरांच्या वापरासाठी देणे किती धोकादायक ठरू शकते, याची पुन्हा एकदा जाणीव झाली आहे.
नेमके काय घडले?
प्राथमिक माहितीनुसार, रत्नागिरी शहरातील बँक ऑफ महाराष्ट्र, शिवाजीनगर शाखेतील एका खातेधारकाच्या बँक खात्याचा वापर देशभरातील विविध ऑनलाइन आर्थिक फसवणुकीसाठी करण्यात आल्याचा संशय आहे. या खात्याशी संबंधित व्यवहारांची तपासणी करताना अनेक संशयास्पद आर्थिक व्यवहार आढळून आले. तपासात या खात्याचा संबंध देशभरात दाखल झालेल्या 52 सायबर फसवणुकीच्या तक्रारींशी असल्याचे समोर आले आहे.
रत्नागिरी शहरातील बँक ऑफ महाराष्ट्र, शिवाजीनगर शाखेतील एका बँक खात्याच्या व्यवहारांची तपासणी करताना सायबर यंत्रणांना अनेक संशयास्पद आर्थिक व्यवहार आढळून आले. केंद्र शासनाच्या भारतीय सायबर गुन्हे समन्वय केंद्र (I4C) आणि राज्य सायबर विभागाकडून प्राप्त झालेल्या माहितीनुसार, हे खाते ‘म्युअल अकाउंट’ (Mule Account) म्हणून वापरले जात असल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला.
प्राथमिक तपासात असे समोर आले की, संबंधित खातेधारकाने आपले बँक खाते इतर व्यक्तींना वापरण्यास दिले होते. या खात्यात देशभरातील विविध ऑनलाइन फसवणुकीतून मिळालेली रक्कम जमा केली जात होती आणि त्यानंतर ती लगेचच इतर बँक खात्यांमध्ये किंवा डिजिटल माध्यमातून पुढे वर्ग करण्यात येत होती. अशा प्रकारे मूळ गुन्हेगारांची ओळख लपवण्यासाठी या खात्याचा वापर करण्यात आल्याचा संशय आहे.
तपासादरम्यान हेही समोर आले की, १ जानेवारी २०२६ पासून आतापर्यंत अवघ्या सात महिन्यांत देशातील विविध राज्यांमधून ऑनलाइन आर्थिक फसवणुकीच्या तब्बल ५२ तक्रारी या खात्याशी संबंधित असल्याचे निदर्शनास आले आहे. या सर्व प्रकरणांमध्ये नागरिकांची विविध क्लृप्त्या वापरून दिशाभूल करण्यात आली. काहींना गुंतवणुकीवर मोठा परतावा देण्याचे आमिष दाखवण्यात आले, तर काहींना नोकरी, बँक KYC अपडेट, लॉटरी, कर्ज मंजुरी किंवा बनावट ग्राहक सेवा (Customer Care)च्या नावाखाली जाळ्यात ओढण्यात आले. फसवणूक झाल्यानंतर पीडितांनी पाठवलेली रक्कम या संशयित खात्यात जमा झाल्याचे तपासात समोर आले.
याप्रकरणी पोलिसांनी अज्ञात आरोपींसह संबंधित खातेधारकाविरोधात गुन्हा दाखल करून पुढील तपास सुरू केला आहे.
म्युअल अकाउंट म्हणजे काय?
सायबर गुन्हेगार स्वतःच्या नावाने व्यवहार न करता इतर व्यक्तींच्या बँक खात्यांचा वापर करतात. अशा खात्यांना म्युअल अकाउंट म्हटले जाते.
अनेक वेळा काही व्यक्तींना सहज पैसे कमावण्याचे आमिष दाखवून त्यांच्या बँक खात्यांचा वापर करण्यासाठी तयार केले जाते. त्याबदल्यात त्यांना कमिशन दिले जाते. मात्र अशा खात्यांचा वापर ऑनलाइन फसवणूक, मनी लॉन्डरिंग आणि इतर आर्थिक गुन्ह्यांमध्ये केला जातो. त्यामुळे खातेधारकावरही कायदेशीर कारवाई होऊ शकते.
सात महिन्यांत 52 तक्रारी
तपासात समोर आलेल्या माहितीनुसार, १ जानेवारी २०२६ पासून आतापर्यंतच्या कालावधीत या खात्याच्या माध्यमातून देशभरातील विविध नागरिकांची ऑनलाइन फसवणूक झाल्याच्या 52 तक्रारी नोंदविण्यात आल्या आहेत.
सायबर गुन्हेगारांनी विविध क्लृप्त्या वापरून नागरिकांचा विश्वास संपादन केला. काही ठिकाणी बनावट ओळख निर्माण करण्यात आली, तर काही प्रकरणांत गुंतवणूक, नोकरी, बक्षीस, बँक अपडेट किंवा KYCच्या नावाखाली लोकांची दिशाभूल करण्यात आल्याचा संशय आहे.
प्राथमिक तपासातून समोर आलेल्या माहितीनुसार, १ जानेवारी २०२६ पासून आतापर्यंतच्या सुमारे सात महिन्यांच्या कालावधीत संबंधित बँक खात्याच्या माध्यमातून देशभरातील तब्बल ५२ सायबर फसवणुकीच्या तक्रारी नोंदविण्यात आल्या आहेत. या सर्व तक्रारी वेगवेगळ्या राज्यांतील नागरिकांनी सायबर गुन्हे पोर्टल आणि संबंधित पोलीस ठाण्यांमध्ये दाखल केल्या आहेत.
तपास यंत्रणांच्या माहितीनुसार, या प्रकरणात सायबर गुन्हेगारांनी नागरिकांचा विश्वास संपादन करण्यासाठी विविध प्रकारच्या फसवणुकीच्या पद्धती वापरल्या. काही प्रकरणांमध्ये बनावट ग्राहक सेवा अधिकारी, बँक कर्मचारी किंवा सरकारी अधिकारी असल्याचे भासवून, तर काही ठिकाणी गुंतवणुकीवर जास्त परतावा, ऑनलाइन नोकरी, पार्ट-टाईम जॉब, KYC अपडेट, बक्षीस योजना किंवा ई-कॉमर्स व्यवहारांच्या नावाखाली नागरिकांची दिशाभूल करण्यात आली. फसवणूक करून मिळालेली रक्कम संशयित म्युअल अकाउंटमध्ये जमा करण्यात आल्याचा तपास यंत्रणांना संशय आहे.
सायबर विभागाकडून मिळालेल्या माहितीनुसार, या खात्यातील संशयास्पद व्यवहारांचे विश्लेषण केल्यानंतर ते अनेक वेगवेगळ्या फसवणुकीच्या घटनांशी जोडले गेले. त्यामुळे हे खाते केवळ एका गुन्ह्यासाठी नव्हे, तर देशभरातील ५२ वेगवेगळ्या सायबर तक्रारींशी संबंधित असल्याचा संशय व्यक्त करण्यात आला आहे.
सध्या पोलीस या खात्यात जमा झालेली रक्कम, ती पुढे कोणत्या खात्यांमध्ये वर्ग करण्यात आली, संबंधित मोबाईल क्रमांक, IP अॅड्रेस, डिजिटल पुरावे आणि या रॅकेटमध्ये सहभागी असलेल्या इतर संशयितांचा शोध घेत आहेत. तपास पूर्ण झाल्यानंतर या प्रकरणात आणखी आरोपींची नावे समोर येण्याची शक्यता असून, आर्थिक फसवणुकीचे जाळे किती मोठे आहे, याचाही उलगडा होण्याची अपेक्षा आहे.
केंद्र आणि राज्य सायबर यंत्रणांची कारवाई
केंद्र शासनाच्या सायबर विभागाकडून संशयास्पद व्यवहार असलेल्या खात्यांची माहिती राज्यातील विविध जिल्हा पोलीस अधीक्षक कार्यालयांना पाठविण्यात आली आहे. त्यानुसार रत्नागिरीतील हे खाते संशयास्पद व्यवहार करणाऱ्या खात्यांच्या यादीत आढळले.
यामुळे रत्नागिरी पोलिसांनी तातडीने कारवाई करत संबंधित प्रकरणाची चौकशी सुरू केली. हा जिल्ह्यात म्युअल अकाउंट प्रकरणातील पहिला अधिकृत गुन्हा असल्याची माहिती समोर आली आहे.
आणखी संशयास्पद खाती तपासाच्या रडारवर
सूत्रांच्या माहितीनुसार, रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूण, राजापूर, मंडणगड आणि रत्नागिरी परिसरातील आणखी काही बँक खात्यांमध्येही संशयास्पद आर्थिक व्यवहार झाल्याची माहिती तपास यंत्रणांकडे आहे. त्यामुळे आगामी काळात आणखी काही गुन्हे दाखल होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
पोलिसांचा तपास सुरू
या प्रकरणी पोलीस कर्मचारी वैभव शिवलकर यांनी रत्नागिरी शहर पोलीस ठाण्यात तक्रार दाखल केली. त्यानुसार पोलिसांनी अज्ञात आरोपी आणि संबंधित खातेधारकाविरोधात विविध कलमांनुसार गुन्हा नोंदवला आहे.
सध्या पोलिसांकडून बँक व्यवहार, मोबाईल क्रमांक, IP अॅड्रेस, आर्थिक देवाणघेवाण, संबंधित व्यक्तींचे नेटवर्क आणि इतर डिजिटल पुराव्यांची सखोल तपासणी केली जात आहे.
नागरिकांनी कोणती काळजी घ्यावी?
सायबर तज्ज्ञांच्या मते, कोणत्याही परिस्थितीत स्वतःचे बँक खाते, ATM कार्ड, चेकबुक, नेटबँकिंग किंवा UPI खाते इतरांच्या वापरासाठी देऊ नये. कमिशन किंवा अतिरिक्त उत्पन्नाच्या आमिषाला बळी पडल्यास आपणही आर्थिक गुन्ह्याचे सहआरोपी ठरू शकता.
ऑनलाइन व्यवहार करताना नेहमी अधिकृत वेबसाइट किंवा अॅपच वापरावे. OTP, PIN, CVV किंवा इंटरनेट बँकिंगची माहिती कोणालाही देऊ नये. संशयास्पद व्यवहार दिसल्यास तातडीने बँकेला आणि सायबर हेल्पलाइन 1930 वर संपर्क साधावा.
रत्नागिरीतील म्युअल अकाउंट प्रकरणाने सायबर गुन्हेगारीचे बदलते स्वरूप पुन्हा एकदा समोर आणले आहे. स्वतःचे बँक खाते इतरांच्या वापरासाठी देणे हा केवळ निष्काळजीपणा नसून गंभीर कायदेशीर अडचणी निर्माण करणारा प्रकार ठरू शकतो. नागरिकांनी आर्थिक व्यवहार करताना अधिक सतर्क राहणे आणि सायबर सुरक्षेचे नियम पाळणे ही काळाची गरज बनली आहे. पोलिसांचा तपास सुरू असून या प्रकरणात आणखी धक्कादायक माहिती समोर येण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.