Gandhi Jayanti 2025: गांधीजींना ‘बापू’, ‘महात्मा’ आणि ‘राष्ट्रपिता’ का म्हटले जाते?
दरवर्षी २ ऑक्टोबर रोजी आपण महात्मा गांधींची जयंती साजरी करतो. हा दिवस केवळ भारतासाठीच नाही तर जगभरातील लोकांसाठी प्रेरणेचा दिवस आहे. अहिंसा, सत्य आणि त्याग या तत्वांवर आधारित त्यांचे विचार आजही तितकेच महत्त्वाचे आहेत. २०२५ मध्येही गांधी जयंती आपल्याला गांधीजींच्या संघर्षाची, त्यागाची आणि नेतृत्वाची आठवण करून देते.
गांधीजींच्या आयुष्याशी निगडित अनेक उपाध्या लोकांच्या मनात घर करून बसल्या आहेत. त्यांना ‘महात्मा’, ‘बापू’ आणि ‘राष्ट्रपिता’ म्हणून गौरवण्यात आले आहे. या उपाध्यांच्या मागे केवळ आदर नाही, तर एक संपूर्ण जनतेचा विश्वास आणि प्रेम सामावलेले आहे. चला तर जाणून घेऊया या उपाध्यांचे खरे सत्य.
१. गांधीजींना ‘महात्मा’ का म्हटले जाते?
‘महात्मा’ या शब्दाचा अर्थ आहे – महान आत्मा. गांधीजींना ही उपाधी १९१५ मध्ये कवी रवींद्रनाथ टागोर यांनी दिली.
गांधीजींचे जीवन अतिशय साधे होते. ते स्वतःसाठी कधीही विलासी वस्तूंची इच्छा बाळगत नसत. त्यांच्या जीवनातील प्रत्येक कृतीत सत्य, न्याय आणि अहिंसा या मूल्यांचा प्रत्यय येत असे. दक्षिण आफ्रिकेत असताना त्यांनी भारतीयांवर होणाऱ्या अन्यायाविरुद्ध सत्याग्रहाची लढाई लढली. त्यानंतर भारतात येऊन त्यांनी असहकार आंदोलन, दांडी मार्च आणि भारत छोडो आंदोलन यासारख्या ऐतिहासिक चळवळींचे नेतृत्व केले.
त्यांच्या या अद्वितीय नैतिकतेमुळे व जनतेसाठी जगलेल्या जीवनामुळे लोक त्यांना महान आत्मा मानू लागले आणि ते ‘महात्मा गांधी’ म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
२. गांधीजींना ‘बापू’ म्हणून का पुकारले जाते?
‘बापू’ म्हणजे पिता. हा शब्द केवळ एका नात्याचा नाही तर भावनांचा प्रतीक आहे. लाखो भारतीयांनी गांधीजींना आपल्या पित्यासारखा मार्गदर्शक मानले.
गांधीजींनी जनतेवर नेहमीच अपार स्नेह दाखवला. त्यांचे जीवन जनहितासाठी समर्पित होते. त्यांनी प्रत्येकाला एकसमान वागणूक द्यावी, दुर्बलांच्या बाजूने उभे राहावे आणि अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवावा, असे नेहमी सांगितले.
जनतेने त्यांच्या या त्यागामुळे आणि स्नेहामुळे त्यांना ‘बापू’ म्हणून संबोधायला सुरुवात केली. आजही आपण त्यांना प्रेमाने बापू म्हणतो.
३. गांधीजींना ‘राष्ट्रपिता’ ही उपाधी कशी मिळाली?
गांधीजींना ‘राष्ट्रपिता’ ही उपाधी नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी १९४४ मध्ये दिली.
भारताच्या स्वातंत्र्य संग्रामात गांधीजींनी केलेल्या नेतृत्वामुळे कोट्यवधी लोक एकत्र आले. सत्याग्रह आणि अहिंसेच्या मार्गावरून त्यांनी ब्रिटिश सत्तेविरुद्ध संपूर्ण राष्ट्राला उभे केले. त्यांच्या विचारांनी केवळ भारतातच नाही, तर जगभरातील अनेक स्वातंत्र्य चळवळींना प्रेरणा दिली.
याच कारणामुळे त्यांना भारतीय जनतेने राष्ट्रपिता म्हणून स्वीकारले.
गांधीजींचे थोडक्यात जीवनचरित्र
- जन्म: २ ऑक्टोबर १८६९, पोरबंदर, गुजरात
- पूर्ण नाव: मोहनदास करमचंद गांधी
- शिक्षण: ब्रिटनमध्ये बॅरिस्टरची पदवी
- चळवळी: असहकार आंदोलन, दांडी मार्च, भारत छोडो आंदोलन
- तत्त्वज्ञान: सत्य, अहिंसा, साधेपणा आणि जनसेवा
- मृत्यू: ३० जानेवारी १९४८, नवी दिल्ली – हत्या झाली
गांधीजींनी स्वतःसाठी कधीच सत्ता किंवा पदाची अपेक्षा केली नाही. त्यांनी केवळ जनतेसाठी आणि देशासाठी आयुष्य व्यतीत केले.
गांधी जयंती का साजरी केली जाते?
गांधी जयंती ही केवळ त्यांचा जन्मदिन नाही, तर ती आहे त्यांच्या विचारांचे स्मरण करण्याचा दिवस. हा दिवस आपल्याला सांगतो की –
- सत्य आणि अहिंसेच्या मार्गानेही मोठा बदल घडवता येतो.
- स्वातंत्र्य ही जबाबदारी आहे, केवळ अधिकार नाही.
- साधेपणा आणि प्रामाणिकपणाच आयुष्याला खऱ्या अर्थाने समृद्ध करतात.
गांधी जयंतीला आंतरराष्ट्रीय अहिंसा दिन म्हणूनही ओळखले जाते. त्यामुळे हा दिवस जागतिक स्तरावर शांततेचा आणि मानवी एकतेचा संदेश देतो.
गांधीजींना मिळालेल्या ‘महात्मा’, ‘बापू’ आणि ‘राष्ट्रपिता’ या उपाध्या त्यांच्या व्यक्तिमत्वाची आणि कार्याची जिवंत साक्ष आहेत. त्यांचे जीवन केवळ एका देशापुरते मर्यादित नव्हते, तर संपूर्ण मानवजातीसाठी प्रेरणादायी ठरले.
गांधी जयंती २०२५ च्या निमित्ताने आपण सर्वांनी त्यांच्या शिकवणीचे स्मरण करून, सत्य, अहिंसा आणि त्यागाच्या मार्गावर चालण्याचा संकल्प करायला हवा.