भारतातील सोन्याच्या गुंतवणुकीत नवा टप्पा
भारतात सोन्याला केवळ दागिन्यांच्या रूपातच नव्हे तर सुरक्षित गुंतवणुकीचे साधन म्हणूनही मोठे महत्त्व आहे. गेल्या काही वर्षांत सोन्याच्या किमतींनी उच्चांक गाठले असून गुंतवणूकदारांचा कल फिजिकल गोल्डसोबतच डिजिटल आणि कमोडिटी मार्केटकडे वाढताना दिसतो. या पार्श्वभूमीवर National Stock Exchange of India (NSE) ने 10 ग्रॅम गोल्ड फ्युचर्स करार सुरू करण्याची घोषणा केली आहे.
सेबीच्या मंजुरीनंतर 16 मार्च 2026 पासून हा नवीन करार कमोडिटी डेरिव्हेटिव्ह्ज विभागात उपलब्ध होणार आहे. या निर्णयामुळे गोल्ड ट्रेडिंगमध्ये एक महत्त्वाचा बदल होणार असून छोट्या गुंतवणूकदारांनाही थेट सहभागाची संधी मिळणार आहे.
काय आहे 10 ग्रॅम गोल्ड फ्युचर्स करार?
पूर्वी गोल्ड फ्युचर्समध्ये मोठ्या लॉट साईझमुळे सामान्य गुंतवणूकदारांना प्रवेश कठीण होता. आता 10 ग्रॅमच्या लहान युनिटमध्ये फ्युचर्स ट्रेडिंगची सुविधा दिली जाणार आहे. याचा अर्थ, गुंतवणूकदार कमी भांडवलात सोन्याच्या किमतीतील चढ-उतारावर ट्रेड करू शकतील.
या कराराचे ट्रेडिंग चिन्ह “Gold 10g” असेल. ट्रेडिंग वेळ सोमवार ते शुक्रवार सकाळी 9:00 ते रात्री 11:30/11:55 पर्यंत असेल. प्रति 10 ग्रॅम किमतीतील किमान बदल (Tick Size) 1 रुपया असेल. कमाल ऑर्डर साईझ 10 किलोग्रॅमपर्यंत ठेवण्यात आली आहे.
यामुळे मार्केटमध्ये लिक्विडिटी वाढेल आणि छोट्या गुंतवणूकदारांना हेजिंग किंवा स्पेक्युलेशनसाठी अधिक सोपा मार्ग उपलब्ध होईल.
किंमत मर्यादा आणि मार्जिन नियम
नवीन करारात सुरुवातीची दैनिक किंमत मर्यादा 6% ठेवण्यात आली आहे. जर बाजारात ती मर्यादा ओलांडली गेली, तर 15 मिनिटांच्या कूलिंग-ऑफ कालावधीनंतर ती 9% पर्यंत वाढवता येईल. आंतरराष्ट्रीय बाजारातील अस्थिरतेनुसार एक्सचेंज टप्प्याटप्प्याने ही मर्यादा वाढवू शकते.
मार्जिन सिस्टम अस्थिरतेवर आधारित असेल. याशिवाय 1% अतिरिक्त “अत्यंत तोटा मार्जिन” (Extreme Loss Margin) लागू केला जाईल. हे नियम गुंतवणूकदारांचे संरक्षण करण्यासाठी असले तरी, उच्च अस्थिरतेच्या काळात ट्रेडिंग करताना जोखीम वाढू शकते.
सेटलमेंट कसे होणार?
या कराराचे अंतिम सेटलमेंट अहमदाबाद स्पॉट प्राईस (995 शुद्धता) वर आधारित असेल, ज्याचे रूपांतर 999 शुद्धतेमध्ये केले जाईल. समाप्तीच्या दिवशी संध्याकाळी सुमारे 5:00 वाजता अंतिम किंमत जाहीर केली जाईल.
महत्त्वाची बाब म्हणजे हा कॉन्ट्रॅक्ट “कंपलसरी डिलिव्हरी” स्वरूपाचा असेल. म्हणजेच, एक्सपायरीवेळी ओपन पोझिशन्स असल्यास प्रत्यक्ष सोन्याची डिलिव्हरी घ्यावी किंवा द्यावी लागेल. डिलिव्हरी युनिट 10 ग्रॅम असेल. त्यामुळे फक्त किंमत फरकावर ट्रेड करणाऱ्या गुंतवणूकदारांनी एक्सपायरीपूर्वी पोझिशन स्क्वेअर ऑफ करणे आवश्यक ठरेल.
छोट्या गुंतवणूकदारांसाठी फायदे
कमी भांडवलात प्रवेश: 10 ग्रॅम लॉटमुळे नव्या गुंतवणूकदारांना बाजारात प्रवेश सोपा होईल.
हेजिंगची संधी: ज्वेलर्स किंवा गोल्ड ट्रेडर्सना किंमत जोखीम कमी करण्यासाठी हा करार उपयुक्त ठरेल.लिक्विडिटी वाढ: लहान लॉटमुळे व्यवहारांची संख्या वाढण्याची शक्यता आहे.
पारदर्शकता: एक्सचेंज-आधारित व्यवहारामुळे किंमती अधिक पारदर्शक राहतील.
संभाव्य तोटे आणि जोखीम
अस्थिरता: सोन्याच्या आंतरराष्ट्रीय किमतींवर आधारित अस्थिरता जास्त असू शकते.मार्जिन कॉलचा धोका: किंमत प्रतिकूल गेल्यास अतिरिक्त मार्जिन भरावे लागू शकते.
कंपलसरी डिलिव्हरी: एक्सपायरीवेळी पोझिशन उघडी राहिल्यास प्रत्यक्ष डिलिव्हरीची जबाबदारी येऊ शकते.नव्या गुंतवणूकदारांची घाई: फ्युचर्स हे लीवरेज्ड उत्पादन असल्याने अननुभवी गुंतवणूकदारांसाठी धोका अधिक असतो.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्षात ठेवावे?
फ्युचर्स ट्रेडिंग करण्यापूर्वी कमोडिटी मार्केटचे मूलभूत ज्ञान आवश्यक आहे.लीवरेजमुळे नफा वाढू शकतो, पण तोटा देखील तितक्याच वेगाने वाढू शकतो.
एक्सपायरी डेट लक्षात ठेवून वेळेवर पोझिशन बंद करणे महत्त्वाचे आहे.
दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी फिजिकल गोल्ड, गोल्ड ETF किंवा सॉव्हरेन गोल्ड बॉण्ड यांसारखे पर्यायही विचारात घेता येतात.
10 ग्रॅम गोल्ड फ्युचर्स करारामुळे भारतीय कमोडिटी मार्केटमध्ये एक महत्त्वाचा बदल घडणार आहे. छोट्या गुंतवणूकदारांसाठी हा निर्णय संधी निर्माण करणारा ठरू शकतो. मात्र, फ्युचर्स ट्रेडिंगमध्ये जोखीम मोठी असल्याने योग्य माहिती, शिस्त आणि जोखीम व्यवस्थापन आवश्यक आहे.
सोन्यातील गुंतवणूक ‘गोल्डन’ संधी ठरू शकते, पण प्रत्येक संधीसोबत जबाबदारी आणि सजगता आवश्यक असते. योग्य नियोजन आणि समजून घेतलेला निर्णयच दीर्घकालीन यश देऊ शकतो.