पुणेकरांनो सावधान: शहरात उघड्यावर शेकोटी पेटवण्यास मनाई; नियम मोडल्यास दंडाची कारवाई!

पुणेकरांनी लक्ष द्यावे! हिवाळ्यात शेकोटी पेटवण्यास मनाई

पुणे महानगरपालिकेने शहरातील वाढत्या वायू प्रदूषणाचा विचार करून उघड्यावर शेकोटी पेटवण्यावर बंदी आणली आहे. महापालिका आयुक्त नवल किशोर राम यांनी जारी केलेल्या आदेशानुसार, शहरातील कोणत्याही सार्वजनिक किंवा खाजगी परिसरात उघड्यावर लाकूड, कचरा किंवा कोळसा जाळताना आढळल्यास संबंधित व्यक्तींवर दंडात्मक कारवाई करण्यात येणार आहे.

थंडी वाढली, पण शेकोटीमुळे प्रदूषणही वाढतंय

राज्यात थंडीची तीव्रता वाढत असताना सुरक्षारक्षक, रात्रपाळी कर्मचारी आणि विविध सोसायट्यांमधील कामगार उबेसाठी शेकोटी पेटवतात. मात्र या शेकोट्यांमधून निर्माण होणाऱ्या धुरामुळे PM 10, PM 2.5, कार्बन मोनोऑक्साइड आणि इतर हानिकारक वायूंचे प्रमाण वाढते.

यामुळे खालील त्रास वाढू शकतात—

श्वसनाचे आजार
दमा आणि अस्थमा
फुप्फुसांमध्ये संसर्ग
मुलांमध्ये व ज्येष्ठांमध्ये श्वास घेण्यास अडचण
वायू प्रदूषणाचे दीर्घकालीन दुष्परिणाम

आयुक्तांच्या मते, हवेचे प्रदूषण शहरातील हवामान आणि नागरिकांच्या आरोग्यावर थेट परिणाम करत आहे. त्यामुळे शेकोटी पेटवण्यावर कठोर नियंत्रण ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे.

महापालिकेने दिलेले निर्देश व कायदेशीर आधार

हवा प्रदूषण कमी करण्यासाठी केंद्र व राज्य सरकारकडून विविध कायदे लागू आहेत. मनपाने त्याच अनुषंगाने आता कारवाई सुरू केली आहे.

कायदे व नियमांच्या आधारे मनाई केली जाणारी कृती:

हवा (प्रदूषण नियंत्रण) अधिनियम, 1981 — कलम 19(5)
घनकचरा व्यवस्थापन नियम, 2016 — कलम 15(छ)
राष्ट्रीय स्वच्छ वायू कार्यक्रम (NCAP), मार्गदर्शक तत्वे — 25/08/2022

या कायद्यांनुसार उघड्यावर कोळसा, बायोमास, प्लास्टिक, रबर किंवा कोणताही कचरा जाळणे पूर्णपणे बंदीस्त आहे. या नियमांचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर दंड आकारला जाईल.

कोणावर कारवाई होणार?

पुणे महापालिकेच्या निर्देशानुसार खालील व्यक्तींवर दंडात्मक कारवाई केली जाऊ शकते:

सुरक्षा रक्षक (Watchmen)
सोसायटीतील सफाई कर्मचारी
रात्रपाळीतील कामगार
मनपा कर्मचारी किंवा कंत्राटी कर्मचारी
सोसायटी किंवा व्यावसायिक संकुलातील अन्य कर्मचारी

जर हे कर्मचारी उघड्यावर शेकोटी पेटवताना आढळले तर घनकचरा व्यवस्थापन विभाग थेट दंड वसूल करेल.

पर्याय काय? थंडीपासून बचावाचे सुरक्षित मार्ग

मनपाने नागरिकांना शेकोटीला पर्याय म्हणून काही सुरक्षित उपाय सुचवले आहेत—

गरम कपडे, जॅकेट, मफलर वापरणे
इलेक्ट्रिक हीटरचा वापर (सुरक्षिततेचे नियम पाळून)
बंदिस्त जागेत गरम पाण्याची बॉटल ठेवणे
सोसायटी परिसरात ‘वॉर्मथ झोन’ किंवा तंबूची व्यवस्था
चहा/सूपसारखे गरम पेय उपलब्ध करणे

हे पर्याय पर्यावरणासाठी सुरक्षित असून आरोग्यासाठी देखील कमी धोकादायक आहेत.

पुणेकरांसाठी महत्त्वाचा संदेश

हिवाळ्यात थंडी जाणवणे स्वाभाविक आहे; परंतु आरोग्य आणि पर्यावरणाचे नुकसान टाळण्यासाठी शेकोटी पेटवणे टाळणे आवश्यक आहे.
शहरातील हवेची गुणवत्ता आधीच संवेदनशील पातळीवर असल्याने प्रत्येक नागरिकाने पर्यावरण संरक्षणात आपली भूमिका बजावणे गरजेचे आहे.

मनपाचे आदेश पाळून सर्वांच्या आरोग्याचे रक्षण करणे आणि शहर स्वच्छ व प्रदूषणमुक्त ठेवणे ही प्रत्येक पुणेकराची सामूहिक जबाबदारी आहे.

पुणे महापालिकेने उघड्यावर शेकोटी पेटवण्यावर घातलेली बंदी ही केवळ थंडीवर उपाय थांबवण्याची नव्हे, तर वाढत्या वायू प्रदूषणावर नियंत्रण ठेवण्याची महत्वाची पावले आहेत. नियमांचे पालन केल्यास केवळ दंड टळणार नाही, तर शहराच्या हवेची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होईल.

पुणेकरांनी या निर्णयाचे स्वागत करून पर्यावरणपूरक पर्यायांचा अवलंब करणे हीच काळाची गरज आहे