महाराष्ट्र नवनिर्माण सेना आणि शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) युतीनंतर प्रथमच झालेली भेट; ‘लवचिक’ भूमिकेच्या चर्चांना उधाण, आगामी निवडणुकांच्या पार्श्वभूमीवर राजकीय हालचालींना वेग
महाराष्ट्राच्या राजकारणात पुन्हा एकदा महत्त्वाच्या घडामोडींना वेग आला असून महाराष्ट्र नवनिर्माण सेनेचे अध्यक्ष राज ठाकरे यांनी राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांची त्यांच्या ठाण्यातील ‘नंदनवन’ या निवासस्थानी जाऊन भेट घेतली. ठाकरे बंधूंनी एकत्र येत राजकीय युती केल्यानंतर ही राज ठाकरे आणि शिंदे यांच्यातील पहिली औपचारिक भेट मानली जात आहे. त्यामुळे या भेटीला विशेष राजकीय महत्त्व प्राप्त झाले आहे आणि राज्यातील बदलत्या समीकरणांबाबत विविध तर्क-वितर्क लावले जात आहेत.
गेल्या काही काळात महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठ्या उलथापालथी झाल्या आहेत. शिवसेना फुटीनंतर निर्माण झालेल्या नव्या राजकीय परिस्थितीत विविध पक्षांनी आपापल्या भूमिका आणि रणनीती पुन्हा आखण्यास सुरुवात केली आहे. या पार्श्वभूमीवर राज ठाकरे आणि उद्धव ठाकरे यांनी एकत्र येत महापालिका निवडणुका लढवण्याचा निर्णय घेतला होता. ठाकरे बंधूंची ही युती अनेक वर्षांनंतर झाली होती, त्यामुळे त्यांच्या समर्थकांमध्ये नव्या आशा निर्माण झाल्या होत्या. दोन्ही नेत्यांनी एकत्रित सभा घेत राज्य सरकारच्या धोरणांवर आणि कारभारावर टीका केली होती.
मात्र महापालिका निवडणुकांचे निकाल लागल्यानंतर राजकीय परिस्थितीत वेगाने बदल होताना दिसले. अपेक्षेप्रमाणे ठाकरे बंधूंच्या युतीला अनेक ठिकाणी सत्ता मिळवण्यात यश आले नाही. विशेषतः मुंबईसारख्या महत्त्वाच्या महापालिकेत या युतीला बहुमतापासून दूर राहावे लागले. या निकालांमुळे युतीची प्रभावीता आणि भविष्यातील दिशा याबाबत प्रश्न उपस्थित होऊ लागले. शिवसेनेला तुलनेने अधिक जागा मिळाल्या, तर मनसेला मर्यादित यश मिळाले. त्यामुळे मनसेच्या पुढील रणनीतीबाबत राजकीय विश्लेषकांमध्ये चर्चा सुरू झाली.
या पार्श्वभूमीवर कल्याण-डोंबिवली महापालिकेत मनसेच्या नगरसेवकांनी शिंदे यांच्या नेतृत्वाखालील शिवसेनेला पाठिंबा दिला. या निर्णयामुळे अनेकांना आश्चर्य वाटले, कारण याआधी मनसे आणि उद्धव ठाकरे यांच्यात युती झाली होती. मनसेचा हा निर्णय त्यांच्या ‘व्यावहारिक’ आणि ‘लवचिक’ राजकीय भूमिकेचे उदाहरण म्हणून पाहिला जात आहे. स्थानिक पातळीवर सत्ता आणि विकासाच्या दृष्टीने घेतलेले निर्णय आणि राज्यस्तरीय राजकारण यामध्ये फरक ठेवण्याचा प्रयत्न मनसे करत असल्याचे संकेत या निर्णयातून मिळाले.दरम्यान, बाळासाहेब ठाकरे यांच्या जयंतीनिमित्त राज ठाकरे यांनी केलेल्या एका सोशल मीडिया पोस्टमध्ये ‘लवचिक’ भूमिकेचा उल्लेख केला होता. या विधानामुळे त्यांच्या पुढील राजकीय भूमिकेबाबत विविध तर्क लावले गेले. राजकारणात परिस्थितीनुसार निर्णय घेणे आवश्यक असते आणि पक्षाच्या हितासाठी योग्य वेळी योग्य पावले उचलावी लागतात, असा संदेश त्यांनी अप्रत्यक्षपणे दिल्याचे अनेक राजकीय निरीक्षकांचे मत आहे.
या सर्व घडामोडींमध्ये राज ठाकरे आणि एकनाथ शिंदे यांची झालेली भेट विशेष महत्त्वाची ठरत आहे. या भेटीत कोणत्या मुद्द्यांवर चर्चा झाली याबाबत अधिकृत माहिती समोर आलेली नसली, तरी आगामी निवडणुका, स्थानिक स्वराज्य संस्थांचे राजकारण आणि संभाव्य सहकार्य यासंदर्भात चर्चा झाल्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. दोन्ही नेते याआधीही विविध प्रसंगी एकमेकांना भेटले आहेत, मात्र सध्याच्या बदलत्या राजकीय परिस्थितीत झालेली ही भेट अधिक महत्त्वाची मानली जात आहे.
राजकीय तज्ज्ञांच्या मते, महाराष्ट्रातील राजकारण सध्या संक्रमणाच्या टप्प्यात आहे. विविध पक्ष आणि नेते आपल्या भविष्यातील राजकीय स्थान मजबूत करण्यासाठी नवीन समीकरणे तयार करत आहेत. या प्रक्रियेत वैचारिक मतभेद असतानाही व्यावहारिक दृष्टिकोन स्वीकारण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसत आहे. त्यामुळे भविष्यात आणखी अनपेक्षित राजकीय घडामोडी घडण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
याशिवाय, स्थानिक स्वराज्य संस्थांमधील सत्तासमीकरणे, आगामी विधानसभा आणि इतर निवडणुका यांचा विचार करता सर्व पक्ष आपली भूमिका अधिक स्पष्ट आणि मजबूत करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. मतदारांमध्ये आपला प्रभाव टिकवून ठेवण्यासाठी आणि संघटनात्मक बळ वाढवण्यासाठी विविध पातळ्यांवर हालचाली सुरू आहेत. अशा परिस्थितीत प्रमुख नेत्यांमधील भेटीगाठींना अधिक महत्त्व प्राप्त होत आहे.
एकूणच, राज ठाकरे आणि एकनाथ शिंदे यांची भेट ही केवळ औपचारिक नसून भविष्यातील राजकीय दिशा ठरवणारी ठरू शकते. या भेटीमुळे महाराष्ट्राच्या राजकारणात नवीन शक्यता निर्माण झाल्या असून, पुढील काळात कोणते नवे राजकीय समीकरण तयार होईल याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. परिस्थितीनुसार बदलणारी राजकीय भूमिका आणि रणनीती यामुळे राज्यातील राजकारण अधिक गतिमान आणि रोचक बनले आहे.