Share Market News: एका तांत्रिक चुकीने कोट्यवधींचं ट्रेडिंग ठप्प होऊ शकतं?
भारताचा शेअर बाजार वेगाने वाढतो आहे. लाखो नवीन गुंतवणूकदार रोज ट्रेडिंग करत आहेत आणि दररोज कोट्यवधी रुपयांचे व्यवहार होत आहेत. मात्र या चमकदार यशामागे एक असा धोका लपलेला आहे, ज्याकडे बहुतेक गुंतवणूकदारांचे लक्षच जात नाही. Zerodha चे CEO नितीन कामथ यांनी अलीकडेच या गंभीर धोक्याबद्दल स्पष्ट इशारा दिला आहे.
ट्रेडिंग सिस्टम म्हणजे शेअर बाजाराचं हृदय
नितीन कामथ यांच्या मते, संपूर्ण शेअर ट्रेडिंग व्यवस्था ही अत्यंत संवेदनशील तंत्रज्ञानावर अवलंबून आहे. ऑर्डर मॅनेजमेंट सिस्टम (OMS) आणि रिस्क मॅनेजमेंट सिस्टम (RMS) या दोन प्रणाली शेअर बाजाराचं “हृदय” आहेत. कोणती ऑर्डर स्वीकारायची, किती मार्जिन लागेल, जोखीम कशी नियंत्रित करायची – हे सर्व या सिस्टम ठरवतात.
जर या सिस्टम्सपैकी एक जरी काही क्षणांसाठी बंद पडली, तर संपूर्ण ट्रेडिंग थांबू शकते. म्हणजेच हजारो कोटींचे व्यवहार एका झटक्यात अडकू शकतात.
मोजक्याच टेक कंपन्यांवर अवलंबित्व – खरा धोका
सर्वात गंभीर बाब म्हणजे भारतातील बहुतांश ब्रोकिंग कंपन्या स्वतःची ट्रेडिंग सिस्टम बनवत नाहीत. त्या बाहेरील काही मोजक्या टेक कंपन्यांवर अवलंबून आहेत. OmneNest, Kambala, 63 Moons आणि Rupeeseed ही या क्षेत्रातील मोठी नावे आहेत.
यापैकी OmneNest ही एकच कंपनी तब्बल 70 टक्क्यांहून अधिक ब्रोकर्सना सेवा देते. Zerodha सुद्धा त्यात समाविष्ट आहे. म्हणजेच जर या एका कंपनीच्या सिस्टममध्ये मोठा तांत्रिक बिघाड झाला, तर संपूर्ण शेअर बाजारावर त्याचा परिणाम होऊ शकतो. हेच “Single Point of Failure” असल्याचं कामथ सांगतात.
100 लाख कोटींचं ट्रेडिंग एका क्षणात का उद्ध्वस्त होऊ शकतं?
दररोज शेअर बाजारात होणाऱ्या व्यवहारांची किंमत लाखो कोटींमध्ये असते. जर OMS किंवा RMS मध्ये एखादी गंभीर चूक झाली, तर ऑर्डर चुकीच्या पद्धतीने execute होऊ शकतात, मार्जिन कॅल्क्युलेशन बिघडू शकते किंवा गुंतवणूकदारांना त्यांच्या पोझिशन बंद करता येणार नाही.
अशा परिस्थितीत बाजारात गोंधळ, पॅनिक सेलिंग आणि मोठं आर्थिक नुकसान होऊ शकतं. त्यामुळेच एक छोटीशी तांत्रिक चूकही 100 लाख कोटींच्या ट्रेडिंगसाठी घातक ठरू शकते.
Zerodha स्वतःची सिस्टम का बनवत आहे?
नितीन कामथ यांनी स्पष्ट केलं की Zerodha गेल्या काही वर्षांपासून स्वतःची OMS आणि RMS सिस्टम विकसित करत आहे. मात्र हे काम अत्यंत कठीण आणि धोकादायक आहे. चालू असलेल्या लाखो क्लायंट्सच्या पोझिशन्स एका सिस्टममधून दुसऱ्या सिस्टममध्ये हलवणं म्हणजे “उडत्या विमानाचं हवेतच इंजिन बदलण्यासारखं” आहे.
एक छोटीशी चूक झाली, तर चुकीचे ट्रेड, चुकीचे मार्जिन आणि कायदेशीर अडचणी निर्माण होऊ शकतात.
सतत बदलणारे नियम आणि वाढता धोका
सरकारी आणि सेबीचे नियम सतत बदलत असतात. प्रत्येक नवीन नियमामुळे ट्रेडिंग सिस्टममध्ये बदल करावे लागतात. प्रत्येक बदल म्हणजे संभाव्य धोका. त्यामुळे संपूर्ण ब्रोकिंग इंडस्ट्री कायम एका नाजूक तांत्रिक तारेवर चालत असते.
गुंतवणूकदारांना हे का माहित नसतं?
बहुतेक गुंतवणूकदार फक्त “Buy” आणि “Sell” बटण पाहतात. त्यामागे असलेली गुंतागुंतीची तांत्रिक रचना त्यांना दिसत नाही. मात्र त्यांच्या प्रत्येक ट्रेडमागे एक अतिशय संवेदनशील टेक नेटवर्क कार्यरत असतं, ज्यावर संपूर्ण बाजाराची गती अवलंबून आहे.
हा इशारा दुर्लक्षित करू नका
Zerodha CEO नितीन कामथ यांनी दिलेला हा इशारा केवळ एका कंपनीसाठी नाही, तर संपूर्ण भारतीय शेअर बाजारासाठी आहे. वेगाने वाढणाऱ्या ब्रोकिंग इंडस्ट्रीमध्ये तंत्रज्ञान मजबूत, सुरक्षित आणि विकेंद्रीत करणं आता काळाची गरज आहे. अन्यथा एक छोटीशी चूकही मोठ्या आर्थिक संकटाचं कारण बनू शकते.