आजच्या स्पर्धात्मक जगात नोकरी करताना रजा घेणे म्हणजे अनेकांसाठी मोठी डोकेदुखी ठरते. बॉसकडून रजेची परवानगी मागणे, त्यामागचे कारण सांगणे आणि तरीही नकार मिळणे – हे अनुभव भारतात काम करणाऱ्या अनेक कर्मचाऱ्यांना परिचित आहेत. मात्र, एका भारतीय महिलेने शेअर केलेला अनुभव याच्या पूर्णपणे उलट आहे. त्यांनी सांगितलेली ब्रिटनमधील ऑफिस संस्कृती अनेकांना विचार करायला भाग पाडणारी आहे.
भारतीय महिलेचा प्रवास
कोलकाता आणि पुणे येथे तब्बल साडेसात वर्षे नोकरी केल्यानंतर मोधुरा रॉय मार्च 2020 मध्ये लंडनला स्थलांतरित झाल्या. भारत आणि ब्रिटन या दोन्ही ठिकाणी काम केल्यानंतर त्यांचा कामाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन पूर्णपणे बदलला. ब्रिटनमध्ये काम करत असताना त्यांनी प्रोडक्टिव्हिटी, नेतृत्व आणि वर्क-लाईफ बॅलन्स याचा खरा अर्थ समजून घेतला.
ब्रिटनमधील ऑफिस संस्कृती कशी वेगळी आहे?
मोधुरा यांच्या मते, ब्रिटनमधील ऑफिस संस्कृती भारतापेक्षा खूप वेगळी आणि माणुसकी जपणारी आहे. येथे मॅनेजर्स केवळ कामाचे तास मोजत नाहीत, तर कामाची गुणवत्ता, दीर्घकालीन मूल्य आणि कर्मचाऱ्यांचा वैयक्तिक विकास यावर अधिक लक्ष देतात. ब्रिटिश आणि ऑस्ट्रेलियन मॅनेजर्स अपस्किलिंग, व्यावसायिक वाढ आणि संतुलित जीवनशैलीला प्राधान्य देतात.
‘रजा घ्या’ असं बॉस स्वतः सांगतात
ब्रिटनमध्ये मॅनेजर्स स्वतः कर्मचाऱ्यांना सुट्ट्या घेण्यास प्रोत्साहित करतात. रजा घेण्यासाठी कोणतेही कारण विचारले जात नाही. उलट, जास्त दिवस सलग काम केल्यास मॅनेजर आठवण करून देतात की “थोडी विश्रांती घ्या”. गेल्या पाच वर्षांत मोधुरा यांना कधीही वीकेंडला काम करण्यास भाग पाडले गेले नाही किंवा रजेचे कारण सांगण्याची गरज भासली नाही.
भारतातील अनुभव – जास्त काम, कमी समज
भारतामध्ये मात्र अनेक कंपन्या हायपर-प्रोडक्टिव्हिटीच्या संकल्पनेवर काम करतात. कर्मचाऱ्यांकडून जास्तीत जास्त काम काढून घेण्यावर भर असतो. मानसिक आरोग्य, थकवा किंवा वैयक्तिक आयुष्य याकडे फारसे लक्ष दिले जात नाही. अनेकदा रजेऐवजी ‘वर्क फ्रॉम होम’ घ्या असा सल्ला दिला जातो, ज्यामुळे विश्रांती मिळतच नाही.
वर्क-लाईफ बॅलन्सचा खरा अर्थ
ब्रिटनमधील वर्क कल्चर काम आणि वैयक्तिक जीवन यामध्ये संतुलन राखण्यावर आधारित आहे. काम हा जीवनाचा एक भाग मानला जातो, संपूर्ण जीवन नाही. त्यामुळे कर्मचारी अधिक आनंदी, मानसिकदृष्ट्या स्वस्थ आणि दीर्घकाळ प्रोडक्टिव्ह राहतात. याचा थेट फायदा कंपनीलाही होतो.
भारतीय वर्क कल्चरला बदलाची गरज?
मोधुरा रॉय यांचा अनुभव भारतीय वर्क कल्चरबाबत अनेक प्रश्न निर्माण करतो. कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याची आणि मानसिक स्थितीची काळजी घेतल्यासच खरी उत्पादकता वाढू शकते, हे आता समजून घेण्याची गरज आहे. बदल हळूहळू होत असला तरी, भविष्यात भारतीय कंपन्यांनीही संतुलित काम संस्कृती स्वीकारणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरेल.
भारतीय महिलेचा हा अनुभव केवळ वैयक्तिक नाही, तर तो दोन वेगवेगळ्या देशांच्या काम संस्कृतीतील फरक स्पष्टपणे दाखवतो. “रजा घ्या” असं बॉस स्वतः सांगतो, ही कल्पनाच अनेक भारतीय कर्मचाऱ्यांसाठी अजूनही स्वप्नासारखी वाटते. मात्र, बदल शक्य आहे – फक्त विचारसरणी बदलण्याची गरज आहे.