Union Budget 2026 मध्ये महिलांवर विशेष भर
केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी लोकसभेत सादर केलेल्या अर्थसंकल्प 2026-27 मध्ये महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणावर विशेष भर देण्यात आला आहे. ‘सबका साथ, सबका विकास’ या संकल्पनेवर आधारित या अर्थसंकल्पात निर्माण, निर्यात आणि विकासासोबतच महिलांना आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण योजना जाहीर करण्यात आल्या आहेत. यामध्ये ‘SHE Mart’ ही नवी आणि महत्त्वाकांक्षी योजना केंद्रस्थानी आहे.
काय आहे ‘SHE Mart’ योजना?
‘SHE Mart’ ही योजना विशेषतः महिला उद्योजिका, बचत गट आणि लघु उद्योगांशी जोडलेल्या महिलांसाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत महिलांना त्यांच्या उत्पादनांच्या विक्रीसाठी स्वतंत्र रिटेल प्लॅटफॉर्म उपलब्ध करून दिला जाणार आहे. ग्रामीण तसेच शहरी भागातील महिलांना याचा लाभ घेता येणार आहे.
या योजनेचा उद्देश महिलांना केवळ व्यवसाय सुरू करण्यापुरते मर्यादित न ठेवता, त्यांना स्थिर उत्पन्नाचे साधन उपलब्ध करून देणे हा आहे.
कमी व्याजदरात कर्ज आणि सरकारी पाठबळ
SHE Mart योजनेअंतर्गत महिला उद्योजिकांना कमी व्याजदरात कर्ज उपलब्ध करून दिले जाईल. तसेच, सरकारकडून व्यवसाय मार्गदर्शन, मार्केटिंग सपोर्ट आणि विक्री केंद्रांशी थेट जोडणी करण्यात येणार आहे. यामुळे महिलांना बाजारपेठेत टिकून राहण्यासाठी आवश्यक असलेली आर्थिक आणि तांत्रिक मदत मिळेल.
बचत गट, महिला स्टार्टअप्स आणि स्वयंरोजगार करणाऱ्या महिलांना या योजनेचा थेट फायदा होणार आहे.
महिलांना अर्थव्यवस्थेचा मुख्य प्रवाहात आणण्याचा प्रयत्न
सरकारचा स्पष्ट उद्देश महिलांना केवळ लाभार्थी न ठेवता देशाच्या आर्थिक प्रगतीतील भागीदार बनवण्याचा आहे. SHE Mart योजनेमुळे महिलांचे उत्पादन थेट ग्राहकांपर्यंत पोहोचेल. यामुळे महिलांचे उत्पन्न वाढण्यासोबतच स्थानिक रोजगारनिर्मितीलाही चालना मिळणार आहे.
महिलांच्या सहभागामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्था अधिक मजबूत होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात येत आहे.
लखपती दीदी योजनेनंतरचा पुढचा टप्पा
मागील अर्थसंकल्पात सरकारने महिलांसाठी ‘लखपती दीदी’ योजना सुरू केली होती. या योजनेअंतर्गत महिला बचत गटांना ५ लाख रुपयांपर्यंतचे बिनव्याजी कर्ज देण्यात येते. तसेच महिलांना विविध कौशल्यांचे प्रशिक्षण दिले जाते, ज्यामुळे त्या आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होतात.
या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट ग्रामीण महिलांचे वार्षिक उत्पन्न किमान १ लाख रुपयांपर्यंत वाढवणे हे आहे.
लखपती दीदी योजनेचे यश
लखपती दीदी योजना देशभरात मोठ्या प्रमाणावर यशस्वी ठरली आहे. आतापर्यंत १ कोटीहून अधिक महिला लखपती दीदी बनल्या आहेत. सरकारने आगामी काळात ३ कोटी महिलांना लखपती बनवण्याचे उद्दिष्ट निश्चित केले आहे.
या योजनेत महाराष्ट्र राज्य आघाडीवर असून, राज्यातील तब्बल २२.६९ लाख महिलांनी लखपती दीदी होण्याचा टप्पा गाठला आहे.
महिलांसाठी इतर महत्त्वाच्या घोषणा
अर्थसंकल्प 2026 मध्ये महिलांसाठी केवळ आर्थिक योजना नाहीत तर सामाजिक सुरक्षेवरही भर देण्यात आला आहे. त्यानुसार:
प्रत्येक जिल्ह्यात महिलांसाठी स्वतंत्र रुग्णालये उभारली जाणार
विद्यार्थिनींसाठी वसतिगृहांची सुविधा उपलब्ध करून दिली जाणारमहिलांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी विशेष विक्री केंद्रे स्थापन केली जाणारया सर्व उपाययोजनांचा उद्देश महिलांचे जीवनमान उंचावणे हा आहे.
SHE Mart मुळे महिलांच्या स्वप्नांना नवी दिशा
लखपती दीदीनंतर आता SHE Mart योजना महिलांच्या उद्योजकतेला नवी दिशा देणारी ठरणार आहे. उत्पादन, विक्री आणि आर्थिक स्थैर्य या तिन्ही बाबींवर लक्ष केंद्रित करणारी ही योजना महिलांना आत्मनिर्भर बनवण्याच्या दिशेने सरकारचे ठोस पाऊल मानले जात आहे.
महिलांच्या प्रगतीतूनच देशाची प्रगती साध्य होईल, हा संदेश या अर्थसंकल्पातून स्पष्टपणे दिला गेला आहे.