शहरी नक्षलवाद म्हणजे नेमकं काय?
शहरी नक्षलवाद हा शब्द गेल्या काही वर्षांत भारतीय राजकारणात आणि सार्वजनिक चर्चेत मोठ्या प्रमाणात वापरला जात आहे. पारंपरिक जंगलात सक्रिय असलेल्या नक्षलवादी चळवळींपेक्षा वेगळ्या पद्धतीने, शहरी नक्षलवाद हा विचारांच्या, लेखनाच्या, आंदोलनांच्या आणि बौद्धिक प्रभावाच्या माध्यमातून काम करत असल्याचा आरोप केला जातो. हा प्रवाह थेट शस्त्र उचलत नसला, तरी तो लोकशाही व्यवस्था, संविधानिक संस्था आणि राष्ट्रीय एकात्मतेविरोधात मानसिक युद्ध छेडतो, असा दावा केला जातो.
नव्या युगातील मोठं आव्हान
आजच्या डिजिटल युगात सोशल मीडिया, विद्यापीठं, साहित्य, कला, मानवाधिकार मंच आणि आंदोलने यांचा वापर करून देशविरोधी विचार पसरवले जात असल्याची भीती व्यक्त केली जाते. हे विचार हळूहळू सामान्य नागरिकांच्या मनात शंका, असंतोष आणि व्यवस्थेविरोधी भावना निर्माण करतात. त्यामुळे शहरी नक्षलवाद हे केवळ सुरक्षा आव्हान न राहता, वैचारिक आणि सांस्कृतिक आव्हान बनले आहे.
काँग्रेसची ‘अल्ट्रा लेफ्टिस्ट’ भूमिका का चर्चेत?
या संपूर्ण पार्श्वभूमीवर Indian National Congress (काँग्रेस) पक्षाची भूमिका सातत्याने वादाच्या भोवऱ्यात सापडत आहे. अनेक वेळा काँग्रेस नेते सरकारविरोधी आंदोलनांना, काही वादग्रस्त व्यक्तींना किंवा कथित अति-डाव्या विचारसरणीच्या मुद्द्यांना अप्रत्यक्ष पाठिंबा देतात, असा आरोप केला जातो. यामुळे काँग्रेस ‘अल्ट्रा लेफ्टिस्ट’ विचारधारेशी जवळीक ठेवते का, असा प्रश्न उपस्थित होतो.
मानवाधिकार की राष्ट्रविरोध?
काँग्रेस आणि इतर विरोधी पक्ष मानवाधिकार, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आणि लोकशाही मूल्यांच्या नावाखाली अनेक प्रकरणांत सरकारवर टीका करतात. मात्र टीकाकारांच्या मते, या भूमिकेमुळे देशविरोधी शक्तींना नैतिक बळ मिळते. विशेषतः नक्षलवादी संघटनांशी वैचारिकदृष्ट्या जोडल्या गेलेल्या गटांबाबत ‘सॉफ्ट कॉर्नर’ दाखवला जातो का, हा मुद्दा पुन्हा पुन्हा उपस्थित केला जातो.
शहरी नक्षलवाद आणि राष्ट्रीय सुरक्षा
शहरी नक्षलवादाचा संबंध अनेकदा बंदी घातलेल्या संघटनांशी, जसे की CPI (Maoist), जोडला जातो. थेट हिंसाचार न करता, वैचारिक मेंदूधुलाई, युवकांमध्ये असंतोष निर्माण करणे आणि राज्यसंस्थांवर अविश्वास पसरवणे हे त्यांचे मुख्य उद्दिष्ट असल्याचा आरोप सुरक्षा यंत्रणा करतात.
लोकशाहीसाठी इशारा?
लोकशाहीत सरकारवर टीका करणे हा नागरिकांचा हक्क आहे. मात्र टीका आणि देशविरोधी अजेंडा यामध्ये स्पष्ट सीमारेषा असणे गरजेचे आहे. शहरी नक्षलवादाच्या नावाखाली विरोधी आवाज दडपले जात आहेत का, की खरोखरच देशाच्या सुरक्षेसाठी धोका निर्माण झाला आहे—हा वाद अजूनही कायम आहे.
शहरी नक्षलवाद हा शब्द राजकीय शस्त्र म्हणून वापरला जातो की वास्तविक धोका आहे, यावर मतभेद असू शकतात. मात्र एक गोष्ट स्पष्ट आहे—भारतासारख्या लोकशाही देशात विचारस्वातंत्र्य जपत असतानाच, राष्ट्रविरोधी शक्तींविषयी सजग राहणे अत्यावश्यक आहे. काँग्रेससह सर्वच राजकीय पक्षांनी या संवेदनशील विषयावर स्पष्ट, जबाबदार आणि देशहिताला प्राधान्य देणारी भूमिका घेणे ही काळाची गरज आहे.