2026 च्या सुरुवातीलाच जागतिक राजकारणात मोठी उलथापालथ
2026 हे वर्ष जागतिक शांततेचं ठरेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात असताना वर्षाच्या पहिल्याच आठवड्यात अमेरिकेच्या कारवाईमुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात खळबळ उडाली. अमेरिकन सैन्याने वेनेझुएलाचे राष्ट्राध्यक्ष निकोलस मादुरो यांना ताब्यात घेतल्याच्या घटनेनं लॅटिन अमेरिकेत अस्थिरतेचं वातावरण निर्माण झालं आहे.
लोकशाही की संसाधनांचा संघर्ष?
अमेरिकेने ही कारवाई लोकशाही पुनर्स्थापना आणि अमली पदार्थांच्या तस्करीविरोधातील लढा म्हणून मांडली असली, तरी अनेक आंतरराष्ट्रीय तज्ज्ञांचा संशय वेगळाच आहे. वेनेझुएलाकडे असलेले प्रचंड तेल आणि सोन्याचे साठे हेच या संघर्षामागचं प्रमुख कारण असल्याचं मत व्यक्त केलं जात आहे.
वेनेझुएलाच्या भूमीत दडलेलं ‘काळं सोनं’
वेनेझुएलाकडे जगातील सर्वात मोठ्या कच्च्या तेल साठ्यांपैकी एक असल्याचा अंदाज आहे. ओरिनोको बेल्ट परिसरात शेकडो अब्ज बॅरल तेल साठा असूनही, गैरव्यवस्थापन आणि गुंतवणुकीअभावी हा खजिना निष्क्रिय अवस्थेत आहे. अमेरिकन कंपन्यांसाठी हा साठा दीर्घकाळापासून आकर्षणाचा विषय राहिला आहे.
सोन्याचे प्रचंड साठे आणि दुर्मिळ खनिजं
तेलासोबतच वेनेझुएलामध्ये सोन्याचेही मोठे साठे आहेत. गयाना शील्ड आणि ओरिनोको मायनिंग आर्क परिसरात हजारो टन सोनं असल्याचा अंदाज आहे. याशिवाय बॉक्साइट, निकेल आणि इतर दुर्मिळ खनिजांमुळे वेनेझुएलाचं सामरिक महत्त्व अधिक वाढतं.
कोसळलेली पायाभूत सुविधा – मोठं आव्हान
वेनेझुएलाचा तेल उद्योग सध्या गंभीर संकटात आहे. जुन्या पाइपलाईन्स, बंद पडलेल्या रिफायनऱ्या, चोरी आणि भ्रष्टाचारामुळे उत्पादन प्रचंड घटलं आहे. एकेकाळी दररोज लाखो बॅरल तेल उत्पादन करणारा देश आज त्याच्या क्षमतेच्या फारच कमी टक्क्यावर काम करत आहे.
गुंतवणूकदारांचा विश्वास का डळमळीत आहे?
राजकीय अस्थिरता, सत्ता संक्रमणातील अनिश्चितता आणि करार रद्द होण्याची भीती यामुळे आंतरराष्ट्रीय तेल कंपन्या वेनेझुएलामध्ये मोठी गुंतवणूक करण्यास साशंक आहेत. स्थिर सरकार आणि दीर्घकालीन धोरणाशिवाय अब्जावधी डॉलरची गुंतवणूक शक्य नसल्याचं तज्ज्ञ सांगतात.
जागतिक तेल बाजार आणि आर्थिक गणित
सध्या जागतिक बाजारात तेलाचा पुरवठा मुबलक असून किमती तुलनेने कमी आहेत. अशा वेळी वेनेझुएलाच्या जड आणि महागड्या तेलात गुंतवणूक करणं आर्थिकदृष्ट्या कितपत व्यवहार्य ठरेल, हा मोठा प्रश्न आहे. त्यामुळे अमेरिकेची ही रणनीती दीर्घकालीन फायदेशीर ठरेल का, याबाबतही मतभेद आहेत.
वेनेझुएलावर अमेरिकेच्या कारवाईनं केवळ एका देशाचं नव्हे, तर संपूर्ण जागतिक राजकारणाचं संतुलन ढवळून निघालं आहे. तेल, सोने आणि भू-राजकीय प्रभाव यांचा हा संघर्ष येत्या काळात कोणत्या दिशेने जाईल, याकडे संपूर्ण जगाचं लक्ष लागलं आहे.