🇮🇳🇺🇸 भारत-अमेरिका ट्रेड डील म्हणजे नेमकं काय?
गेल्या काही महिन्यांपासून भारत आणि अमेरिका यांच्यात सुरू असलेल्या व्यापार चर्चांना अखेर मूर्त स्वरूप आले आहे. ट्रम्प प्रशासनाने जाहीर केलेल्या माहितीनुसार, भारतावरील आयात शुल्क 25 टक्क्यांवरून थेट 18 टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यात आले आहे. यामुळे अमेरिकन वस्तूंना भारतीय बाजारपेठेत मोठी संधी उपलब्ध होणार असल्याचे सांगितले जात आहे.
या कराराअंतर्गत भारत अमेरिकेकडून तब्बल 500 अब्ज डॉलर्स किमतीच्या वस्तू आणि सेवा खरेदी करू शकतो, अशी शक्यताही व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र, हा करार भारतासाठी फायदेशीर आहे की धोकादायक, यावर मतभेद दिसून येत आहेत.
आयात शुल्कात मोठी कपात
या नव्या व्यापार करारानुसार भारतावर लावण्यात आलेले आयात शुल्क 25 टक्क्यांवरून थेट 18 टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यात आले आहे. यामुळे भारतीय बाजारपेठेत अमेरिकन वस्तू तुलनेने स्वस्त दरात उपलब्ध होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. याआधी भारतावर एकूण 50 टक्के टॅरिफ लागू करण्यात आला होता. त्यापैकी 25 टक्के टॅरिफ ऑगस्ट महिन्यापासून लागू झाला होता, तर रशियाकडून तेल आयात केल्यामुळे अतिरिक्त 25 टक्के दंडात्मक टॅरिफ लावण्यात आला होता.
अमेरिकेकडून भारतात कोणत्या वस्तू आयात होणार?
मीडिया रिपोर्ट्सनुसार आणि सरकारी सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारत अमेरिकेकडून विविध महत्त्वाच्या क्षेत्रांतील वस्तू खरेदी करण्यास सहमत झाला आहे. यामध्ये खालील वस्तूंचा प्रामुख्याने समावेश असण्याची शक्यता आहे:
- पेट्रोलियम आणि ऊर्जा उत्पादने
- संरक्षण साहित्य (Defence Equipment)
- औषधे आणि फार्मास्युटिकल उत्पादने
- इलेक्ट्रॉनिक्स आणि दूरसंचार उत्पादने
- विमाने आणि एव्हिएशन तंत्रज्ञान
- कृषी उत्पादने (गहू, सोयाबीन, इतर शेतीमाल)
- तंत्रज्ञान आणि औद्योगिक उपकरणे
ट्रम्प यांनी स्वतः कृषी उत्पादनांचा उल्लेख केल्याने, या मुद्द्यावर देशांतर्गत राजकारण तापलेले पाहायला मिळाले.
कृषी क्षेत्रावर परिणाम?
या करारामध्ये कृषी उत्पादनांचा समावेश झाल्याने विरोधकांनी संसदेत जोरदार आक्षेप घेतला आहे. अमेरिकन कृषी उत्पादने भारतीय बाजारात आल्यास स्थानिक शेतकऱ्यांवर परिणाम होऊ शकतो, अशी चिंता व्यक्त केली जात आहे. मात्र सरकारकडून हा करार केवळ पहिल्या टप्प्यापुरता असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले असून, पुढील काही महिन्यांत अधिक व्यापक आणि संतुलित करारावर चर्चा होणार असल्याचे संकेत देण्यात आले आहेत.
500 अब्ज डॉलर्सची संभाव्य खरेदी
या व्यापार कराराचा एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे भारत अमेरिकेकडून तब्बल 500 अब्ज डॉलर्स मूल्याच्या वस्तू आणि सेवा खरेदी करू शकतो, अशी अपेक्षा ट्रम्प यांनी व्यक्त केली आहे. यामध्ये:
- तंत्रज्ञान
- ऊर्जा आणि कोळसा
- कृषी उत्पादने
- संरक्षण व एव्हिएशन क्षेत्रातील उपकरणे
यांचा समावेश असू शकतो. यामुळे अमेरिका–भारत व्यापार तूट कमी करण्यास मदत होईल, असा दावा करण्यात येत आहे.
भारत–अमेरिका व्यापार आकडेवारी
वाणिज्य मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार:
- जानेवारी ते नोव्हेंबर दरम्यान भारताची अमेरिकेला निर्यात: 15.88% वाढून 85.5 अब्ज डॉलर
- याच कालावधीत अमेरिकेकडून भारताची आयात: 46.08 अब्ज डॉलर
ही आकडेवारी पाहता, भारत–अमेरिका व्यापार संबंध अधिक मजबूत होत असल्याचे स्पष्ट दिसते.
पुढे काय?
हा व्यापार करार भारत–अमेरिका संबंधांमध्ये एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. सध्या हा करार पहिल्या टप्प्यात असून, येत्या काळात अधिक सखोल आणि व्यापक करारावर चर्चा होण्याची शक्यता आहे. या कराराचा दीर्घकालीन परिणाम भारतीय उद्योग, शेतकरी, ग्राहक आणि अर्थव्यवस्थेवर कसा होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
भारत–अमेरिका व्यापार करारामुळे दोन्ही देशांमधील आर्थिक सहकार्याला नवी दिशा मिळाली आहे. आयात शुल्कात कपात, मोठ्या प्रमाणावर खरेदी आणि विविध क्षेत्रांतील सहकार्यामुळे भारतासाठी नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. मात्र, देशांतर्गत हितसंबंध जपताना सरकारने संतुलित धोरण अवलंबणे तितकेच आवश्यक ठरणार आहे.