उन्हाळा सुरू झाला की शरीराची काळजी घेणे अधिक महत्त्वाचे ठरते. प्रचंड उकाडा, घाम, डिहायड्रेशन आणि पचनाच्या समस्या यामुळे अनेकांना थकवा जाणवतो. अशावेळी आहारात योग्य पालेभाज्यांचा समावेश केल्यास शरीराला नैसर्गिक थंडावा मिळतो, पचन सुधारते आणि शरीर हायड्रेट राहण्यास मदत होते. मात्र, काही पालेभाज्या चुकीच्या प्रमाणात किंवा चुकीच्या पद्धतीने खाल्ल्यास शरीरातील उष्णता वाढल्यासारखी जाणवू शकते. त्यामुळे उन्हाळ्यात कोणत्या भाज्या खाव्यात आणि कोणत्या मर्यादित प्रमाणात घ्याव्यात हे जाणून घेणे आवश्यक आहे.
हिरव्या पालेभाज्या या आपल्या आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर मानल्या जातात. त्यामध्ये जीवनसत्त्वे, खनिजे, फायबर आणि अँटी-ऑक्सिडंट्स मुबलक प्रमाणात असतात. या भाज्या शरीरातील रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतात आणि शरीर निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. परंतु प्रत्येक ऋतूनुसार शरीराच्या गरजा बदलतात. उन्हाळ्यात शरीराला पचायला हलका आणि पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेला आहार अधिक आवश्यक असतो. त्यामुळे योग्य भाज्यांची निवड करणे गरजेचे ठरते.
उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देणाऱ्या पालेभाज्यांमध्ये पुदिना हा सर्वात उत्तम पर्याय मानला जातो. पुदिन्यामुळे शरीराला ताजेपणा मिळतो आणि पचनसंस्था सुरळीत राहते. ताक, चटणी किंवा सलाडमध्ये पुदिन्याचा वापर केल्यास उष्णतेपासून आराम मिळतो. कोथिंबीर देखील उन्हाळ्यात अत्यंत फायदेशीर ठरते. कोथिंबिरीमध्ये भरपूर अँटी-ऑक्सिडंट्स असतात जे शरीरातील विषारी घटक बाहेर टाकण्यास मदत करतात.
लेटीस ही भाजी उन्हाळ्यासाठी उत्तम मानली जाते कारण त्यामध्ये जवळपास ९५ टक्के पाणी असते. त्यामुळे शरीर हायड्रेट राहण्यास मदत होते. सलाडमध्ये लेटीसचा समावेश केल्यास शरीराला थंडावा मिळतो आणि पचन सुधारते. याशिवाय राजगिरा आणि मेथी या भाज्यांमध्ये भरपूर फायबर असल्यामुळे त्या पचनसंस्था निरोगी ठेवण्यास मदत करतात. मधुमेह असलेल्या व्यक्तींनाही या भाज्या फायदेशीर ठरतात.
पालक ही अत्यंत पौष्टिक भाजी आहे. त्यामध्ये लोह, कॅल्शियम आणि अँटी-ऑक्सिडंट्स मोठ्या प्रमाणात असतात. मात्र, उन्हाळ्यात पालकाचे अतिसेवन टाळावे. कारण त्यामध्ये ऑक्झलेटचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे काही लोकांना पोट फुगणे किंवा अस्वस्थता जाणवू शकते. मर्यादित प्रमाणात शिजवून किंवा सूप स्वरूपात पालक खाणे अधिक योग्य ठरते.
काही पालेभाज्या उन्हाळ्यात कमी प्रमाणात खाण्याचा सल्ला दिला जातो. मोहरीची भाजी, बीटची पाने आणि सलगमची पाने या भाज्यांमध्ये काही घटक जास्त प्रमाणात असतात ज्यामुळे पचनसंस्थेवर ताण येऊ शकतो. त्यामुळे उष्णतेच्या दिवसांत या भाज्या जड वाटू शकतात. त्याचप्रमाणे केल आणि अतिरिक्त कोबीचे सेवन केल्यास काही लोकांना गॅस किंवा पोट फुगण्याचा त्रास जाणवतो.
उन्हाळ्यात पालेभाज्या खाण्याची योग्य पद्धतही तितकीच महत्त्वाची आहे. भाज्या जास्त तेलकट किंवा मसालेदार पद्धतीने शिजवण्याऐवजी हलक्या मसाल्यांमध्ये बनवणे अधिक फायदेशीर ठरते. वाफवून, उकडून किंवा कमी तेलात परतून भाज्या खाल्ल्यास त्यातील पोषक घटक टिकून राहतात. सलाड स्वरूपात भाज्यांचे सेवन करणेही चांगले मानले जाते, मात्र त्या व्यवस्थित धुवूनच खाव्यात.
उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देण्यासाठी ताक, लिंबूपाणी, नारळपाणी आणि भरपूर पाणी पिणे आवश्यक आहे. पालेभाज्यांसोबत हंगामी फळांचा आहारात समावेश केल्यास शरीर अधिक निरोगी राहते. तसेच बाहेरचे तेलकट आणि अतिमसालेदार पदार्थ टाळल्यास पचनसंस्था चांगली राहते.
तज्ज्ञांच्या मते, प्रत्येक व्यक्तीची पचनशक्ती वेगळी असते. त्यामुळे एखादी भाजी शरीराला सूट होत नसेल तर तिचे सेवन मर्यादित ठेवणे आवश्यक आहे. संतुलित आणि हंगामानुसार आहार घेतल्यास उन्हाळ्यातही शरीर ताजेतवाने आणि निरोगी राहू शकते.
उन्हाळ्यात योग्य पालेभाज्यांची निवड केल्यास शरीराला थंडावा मिळण्यासोबतच रोगप्रतिकारशक्तीही मजबूत राहते. त्यामुळे आपल्या दैनंदिन आहारात पुदिना, कोथिंबीर, लेटीस, राजगिरा आणि मर्यादित प्रमाणातील पालक यांचा समावेश करणे फायदेशीर ठरू शकते. मात्र, कोणतीही भाजी अति प्रमाणात खाण्यापेक्षा संतुलित प्रमाणात सेवन करणे हेच उत्तम आरोग्याचे गमक मानले जाते.