सायबर गुन्हेगारांनी कायदेशीर कारवाईची धमकी देत 25 दिवस मानसिक दबाव ठेवला; एकटेपणाचा फायदा घेत मोठी आर्थिक फसवणूक!
Digital Arrest म्हणजे काय? आणि कसा झाला मोठा घोटाळा
सायबर गुन्हेगारीच्या नव्या पद्धतींमध्ये “Digital Arrest” हा प्रकार अत्यंत धोकादायक ठरत आहे. नुकताच असा एक गंभीर प्रकार ग्वाल्हेर येथे घडला, जिथे 90 वर्षीय निवृत्त डॉक्टरला सायबर गुन्हेगारांनी 25 दिवस डिजिटल अटकेत ठेवल्याचा बनाव करून तब्बल 2.5 कोटी रुपयांची फसवणूक केली. हे डॉक्टर भारतीय हवाई दल (Indian Air Force) मधून निवृत्त झालेले होते आणि आपल्या आयुष्याची कमाई त्यांनी गमावली.या घटनेने पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे की सायबर गुन्हेगार आता अत्यंत नियोजनबद्ध आणि मानसिक दबावाच्या तंत्रांचा वापर करत आहेत.
फोन कॉलने सुरू झाला मानसिक छळ
तक्रारीनुसार, 25 जानेवारी रोजी डॉक्टरांना एका अनोळखी व्यक्तीचा फोन आला. कॉल करणाऱ्याने स्वतःला सरकारी तपास यंत्रणेशी संबंधित अधिकारी असल्याचे सांगितले. त्याने डॉक्टरांच्या आधार आणि इतर ओळखपत्रांचा वापर बेकायदेशीर आर्थिक व्यवहार आणि गुन्ह्यांसाठी झाला असल्याचा आरोप केला.
यामुळे डॉक्टर घाबरले. कॉलरने त्यांना सांगितले की, त्यांच्या विरोधात गंभीर गुन्हा दाखल होऊ शकतो आणि त्यांना अटकही होऊ शकते. या धमकीमुळे डॉक्टर मानसिकदृष्ट्या अस्थिर झाले आणि त्यांनी कॉल करणाऱ्याच्या सूचनांचे पालन करण्यास सुरुवात केली.
“Digital Arrest” च्या नावाखाली सतत पाळत
सायबर गुन्हेगारांनी “Digital Arrest” हा शब्द वापरून डॉक्टरांना विश्वासात घेतले. त्यांनी डॉक्टरांना सांगितले की, तपास सुरू आहे आणि त्यांना सतत व्हिडिओ कॉलवर उपलब्ध राहावे लागेल. आरोपींनी डॉक्टरांवर सतत व्हिडिओ कॉल, फोन कॉल आणि मेसेजद्वारे नजर ठेवली.
या प्रक्रियेत त्यांनी डॉक्टरांना कुटुंबातील कोणालाही याबाबत माहिती देऊ नये, असे स्पष्ट सांगितले. त्यांनी हेही सांगितले की, जर त्यांनी कोणाला सांगितले तर त्यांना त्वरित अटक होईल आणि त्यांची प्रतिष्ठा खराब होईल.ही पद्धत पूर्णपणे मानसिक दबाव निर्माण करण्यासाठी वापरली जाते, ज्यामुळे पीडित व्यक्ती स्वतः विचार करण्याची क्षमता गमावते आणि गुन्हेगारांच्या नियंत्रणात येते.
हळूहळू पैसे ट्रान्सफर करण्यास भाग पाडले
गुन्हेगारांनी डॉक्टरांना सांगितले की, त्यांच्या खात्याची चौकशी करण्यासाठी आणि त्यांचे नाव क्लिअर करण्यासाठी त्यांना काही आर्थिक प्रक्रिया करावी लागेल. त्यांनी वेगवेगळ्या बँक खात्यांमध्ये पैसे ट्रान्सफर करण्यास सांगितले.
सततच्या दबावामुळे आणि भीतीमुळे डॉक्टरांनी त्यांच्या आयुष्यभराची बचत असलेली मोठी रक्कम आरोपींना पाठवली. जवळपास 25 दिवसांच्या कालावधीत एकूण 2.5 कोटी रुपये वेगवेगळ्या खात्यांमध्ये ट्रान्सफर करण्यात आले.गुन्हेगारांनी ही प्रक्रिया टप्प्याटप्प्याने केली, जेणेकरून डॉक्टरांना अचानक मोठा संशय येऊ नये.
बँक अधिकाऱ्यांच्या सतर्कतेमुळे उघड झाला घोटाळा
या प्रकरणात महत्त्वाची भूमिका बँक अधिकाऱ्यांनी बजावली. डॉक्टरांच्या खात्यातून वारंवार मोठ्या रकमेचे व्यवहार होत असल्याचे बँक व्यवस्थापकांच्या लक्षात आले. हे व्यवहार असामान्य असल्यामुळे त्यांनी डॉक्टरांना याबाबत चौकशी केली.यावेळी डॉक्टरांनी संपूर्ण घटना सांगितली. त्यानंतर त्यांना समजले की, ते सायबर फसवणुकीचे बळी ठरले आहेत.त्यानंतर त्यांनी त्वरित पोलिस अधीक्षक कार्यालयात तक्रार दाखल केली. पोलिसांनी या प्रकरणात गुन्हा दाखल करून तपास सुरू केला आहे.
सायबर गुन्हेगार वृद्ध आणि एकट्या व्यक्तींना का लक्ष्य करतात?
सायबर गुन्हेगार सहसा वृद्ध, एकटे राहणारे किंवा तांत्रिक ज्ञान कमी असलेले लोक लक्ष्य करतात. यामागील कारणे अशी आहेत:
वृद्ध व्यक्तींना सरकारी प्रक्रियेची भीती अधिक वाटते
ते अधिक विश्वास ठेवतातत्यांना तांत्रिक फसवणुकीची माहिती कमी असतेते अनेकदा एकटे राहतात, त्यामुळे सल्ला घेण्याची संधी कमी असते
या प्रकरणातही आरोपींनी डॉक्टरांच्या वयाचा आणि एकटेपणाचा फायदा घेतला.
Digital Arrest ही पूर्णपणे बनावट संकल्पना आहे
महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे “Digital Arrest” नावाची कोणतीही अधिकृत कायदेशीर प्रक्रिया अस्तित्वात नाही. कोणतीही सरकारी संस्था किंवा पोलिस अधिकारी फोन किंवा व्हिडिओ कॉलवरून कोणालाही अटक करू शकत नाहीत.सरकारी तपासासाठी कधीही व्यक्तीला पैसे ट्रान्सफर करण्यास सांगितले जात नाही.
स्वतःचे संरक्षण कसे करावे?
अशा फसवणुकीपासून वाचण्यासाठी खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
कोणत्याही अनोळखी कॉलवर वैयक्तिक माहिती देऊ नका
सरकारी अधिकारी कधीही फोनवर पैसे मागत नाहीत
भीती निर्माण करणाऱ्या कॉलवर विश्वास ठेवू नका
कुटुंबातील सदस्यांशी लगेच चर्चा करा
संशयास्पद कॉल आल्यास त्वरित सायबर क्राइम हेल्पलाईन 1930 वर संपर्क करा.
ग्वाल्हेरमधील हा प्रकार अत्यंत धक्कादायक आहे आणि सायबर गुन्हेगारी किती गंभीर झाली आहे हे दाखवतो. सायबर गुन्हेगार आता फक्त तांत्रिक नव्हे तर मानसिक तंत्रांचा वापर करून लोकांना जाळ्यात अडकवत आहेत.यामुळे प्रत्येकाने सतर्क राहणे अत्यंत आवश्यक आहे. विशेषतः वृद्ध व्यक्तींनी आणि त्यांच्या कुटुंबियांनी अशा प्रकारांबद्दल जागरूक राहून सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे. योग्य वेळी माहिती आणि सतर्कता हीच सायबर गुन्ह्यांपासून वाचण्याची सर्वात प्रभावी उपाययोजना आहे.