सोन्या-चांदीच्या किमतींमध्ये अचानक उलथापालथ
गेल्या काही दिवसांपासून सोने आणि चांदीच्या किमती सातत्याने वाढत होत्या. सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून सोन्या-चांदीला मोठी मागणी असल्याने गुंतवणूकदार ETF (Exchange Traded Funds) मध्ये मोठ्या प्रमाणात पैसे गुंतवत होते. मात्र 22 जानेवारी रोजी परिस्थिती अचानक बदलली आणि सोन्या-चांदीच्या ETF मध्ये मोठी घसरण पाहायला मिळाली.एका दिवसात अनेक सिल्व्हर ETF 15% ते 21% पर्यंत घसरल्याने गुंतवणूकदारांमध्ये चिंता वाढली आहे. विशेषतः भारतीय सिल्व्हर ETF मध्ये मोठ्या प्रमाणात अस्थिरता दिसून आली.
सिल्व्हर ETF मध्ये 20% पर्यंत घसरण
भारतीय बाजारात निप्पॉन इंडिया सिल्व्हर ETF, आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल सिल्व्हर ETF आणि कोटक सिल्व्हर ETF या फंडांमध्ये 19% ते 20% पर्यंत घसरण झाली.याआधी या ETF मध्ये मोठा प्रीमियम होता, पण अचानक बाजारातील परिस्थिती बदलल्यामुळे तो प्रीमियम गायब होऊन सवलतीत (Discount) रूपांतरित झाला.
जागतिक बाजारात चांदीचा स्पॉट भाव विक्रमी उच्चांकावर पोहोचल्यानंतर थोड्याच दिवसांत स्थिर झाला, तर MCX फ्युचर्समध्येही किंचित घसरण झाली. मात्र ETF मध्ये झालेली घसरण अधिक तीव्र होती, कारण गुंतवणूकदारांनी मोठ्या प्रमाणात नफा वसुली केली.
सोन्या-चांदीच्या किमती घसरण्याची प्रमुख कारणे
सोन्या-चांदीच्या किमतींमध्ये झालेल्या घसरणीमागे अनेक जागतिक आर्थिक आणि राजकीय कारणे आहेत.
पहिले कारण म्हणजे मजबूत अमेरिकी डॉलर. डॉलर मजबूत झाला की सोन्या-चांदीसारख्या मौल्यवान धातूंवरील मागणी कमी होते. दुसरे कारण म्हणजे गुंतवणूकदारांमध्ये जोखीम घेण्याची प्रवृत्ती वाढणे. जेव्हा बाजारात स्थिरता येते, तेव्हा गुंतवणूकदार सुरक्षित मालमत्तांऐवजी शेअर्स आणि इतर जोखमीच्या गुंतवणुकीकडे वळतात.
तिसरे आणि महत्त्वाचे कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय राजकीय घडामोडी. यामुळे काही दिवसांपूर्वी सोन्या-चांदीमध्ये मोठी तेजी दिसून आली होती, पण परिस्थिती शांत होताच किमती घसरल्या.
अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांच्या विधानाने बाजाराची दिशा बदलली
अलीकडे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात तणाव वाढल्याने सोन्या-चांदीच्या किमती विक्रमी उच्चांकावर पोहोचल्या होत्या. काही देशांवर टॅरिफ लावण्याच्या चर्चेमुळे आणि भू-राजकीय संघर्षाच्या भीतीमुळे गुंतवणूकदार सुरक्षित गुंतवणुकीकडे वळले होते.
मात्र दावोस येथील बैठकीनंतर अमेरिकन राष्ट्राध्यक्षांनी भूमिका बदलल्याचे संकेत दिले. त्यांनी टॅरिफ लागू न करण्याचा निर्णय घेतल्याचे सांगितले आणि काही संवेदनशील मुद्द्यांवर मवाळ भूमिका दर्शवली. त्यामुळे बाजारातील भीती कमी झाली आणि गुंतवणूकदारांनी सोन्या-चांदीतून पैसे काढायला सुरुवात केली.
याच कारणामुळे सोन्या-चांदीच्या ETF मध्ये अचानक मोठी घसरण झाली.
ETF मध्ये घसरण इतकी जास्त का झाली?
जागतिक बाजारात सोन्या-चांदीची किंमत फारशी घसरली नसताना ETF मध्ये मोठी घसरण होण्याचे कारण म्हणजे मागील काही दिवसांत ETF मध्ये खूप मोठा प्रीमियम तयार झाला होता.
जेव्हा गुंतवणूकदार मोठ्या प्रमाणात ETF खरेदी करतात, तेव्हा त्याची बाजारभाव आणि NAV (Net Asset Value) मध्ये फरक निर्माण होतो. हा फरक म्हणजे प्रीमियम. परिस्थिती बदलताच हा प्रीमियम गायब झाला आणि ETF मध्ये मोठी घसरण दिसून आली.
यामुळे अनेक गुंतवणूकदारांना एकाच दिवसात मोठे नुकसान सहन करावे लागले.
गुंतवणूकदारांनी आता काय करावे?
सोन्या-चांदीच्या किमतींमध्ये अस्थिरता नवीन नाही. अशा मौल्यवान धातूंमध्ये गुंतवणूक दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून फायदेशीर ठरू शकते, पण अल्पकालीन चढ-उतार खूप जास्त असतात.
तज्ज्ञांच्या मते, ETF मध्ये गुंतवणूक करताना NAV आणि प्रीमियम/डिस्काउंट तपासणे महत्त्वाचे आहे. तसेच सर्व पैसे एका गुंतवणुकीत न लावता विविध गुंतवणुकीत विभागणे (Diversification) अधिक सुरक्षित ठरते.
पुढील काळात सोन्या-चांदीचे भवितव्य
आगामी काळात जागतिक अर्थव्यवस्था, व्याजदर, डॉलरची ताकद आणि भू-राजकीय परिस्थिती यावर सोन्या-चांदीच्या किमती अवलंबून राहतील. जर जागतिक स्तरावर पुन्हा अनिश्चितता वाढली, तर सोन्या-चांदीच्या किमती पुन्हा वाढू शकतात.मात्र परिस्थिती स्थिर राहिली आणि शेअर बाजारात तेजी आली, तर सोन्या-चांदीवर दबाव राहू शकतो. त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी बाजारातील बातम्या आणि आर्थिक संकेत लक्षात घेऊन निर्णय घेणे गरजेचे आहे.
सोन्या-चांदीच्या ETF मध्ये झालेली मोठी घसरण ही जागतिक राजकीय आणि आर्थिक घडामोडींचा परिणाम आहे. सुरक्षित गुंतवणूक म्हणून ओळखले जाणारे सोने आणि चांदी देखील बाजारातील भावना बदलल्यावर मोठ्या प्रमाणात घसरू शकतात.गुंतवणूकदारांनी भावनिक निर्णय न घेता दीर्घकालीन रणनीती आखणे आणि बाजारातील जोखीम समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.