महाराष्ट्रातील औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थांमध्ये (ITI) सुरू होणाऱ्या ६५२ नवयुगीन लघु आणि मध्यम मुदतीच्या अभ्यासक्रमांना सध्या ब्रेक लागल्याची बातमी समोर आली आहे. कौशल्य विकासाच्या दृष्टीने हा निर्णय अत्यंत महत्त्वाचा मानला जात असताना, अचानक निविदा रद्द झाल्यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये आणि शिक्षण क्षेत्रात मोठी चिंता निर्माण झाली आहे. विशेष म्हणजे, कंत्राटदारांची निवड अंतिम टप्प्यात असताना ही प्रक्रिया थांबवण्यात आल्यामुळे अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
काय होती या नव्या कोर्सेसची योजना?
राज्यातील विद्यार्थ्यांना उद्योग क्षेत्राच्या गरजांनुसार कौशल्य प्रशिक्षण मिळावे आणि त्यांची रोजगारक्षमता वाढावी, या उद्देशाने २०२५ मध्ये ६५२ नवीन अभ्यासक्रम प्रस्तावित करण्यात आले होते. हे अभ्यासक्रम लघु आणि मध्यम कालावधीचे असून, आधुनिक उद्योगांच्या गरजा लक्षात घेऊन तयार करण्यात आले होते.
या उपक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना थेट नोकरीसाठी तयार करण्याचा प्रयत्न होता. विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागातील विद्यार्थ्यांसाठी ही एक मोठी संधी होती.
पायाभूत सुविधांचा मोठा अडथळा
या अभ्यासक्रमांसाठी अतिरिक्त वर्गखोल्या आणि कार्यशाळांची गरज होती. यासाठी पूर्वनिर्मित (prefabricated) इमारती उभारण्याचा निर्णय घेण्यात आला होता.
जुलै २०२५ मध्ये या कामासाठी पहिली निविदा काढण्यात आली. मात्र, पुरेसा प्रतिसाद न मिळाल्याने प्रक्रिया पुन्हा राबवावी लागली. अखेर जानेवारी २०२६ मध्ये तिसऱ्यांदा निविदा काढण्यात आली आणि सहा कंपन्यांनी त्यात सहभाग घेतला.
तांत्रिक छाननीनंतर दोन कंपन्या पात्र ठरल्या आणि कंत्राट अंतिम होण्याच्या मार्गावर होते. पण याच टप्प्यावर संपूर्ण निविदा प्रक्रिया रद्द करण्यात आली.
निविदा रद्द का झाली?
निविदा रद्द होण्यामागे काही तांत्रिक कारणे असल्याचे अधिकृतपणे सांगण्यात आले आहे.पात्र ठरलेल्या दोन कंपन्यांपैकी एका कंपनीने आवश्यक सनदी लेखापालाचे प्रमाणपत्र वेळेत सादर केले नव्हते. नंतर त्यांनी ऑफलाइन कागदपत्र स्वीकारण्याची विनंती केली, मात्र नियमांनुसार ती मान्य करता आली नाही.
यामुळे फक्त एकच कंपनी पात्र ठरली. २०१६ च्या शासन निर्णयानुसार, एकच कंपनी उरल्यास निविदा रद्द करणे बंधनकारक आहे. त्यामुळे ही प्रक्रिया रद्द करण्यात आल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
विद्यार्थ्यांवर काय परिणाम होणार?
या निर्णयाचा सर्वात मोठा फटका विद्यार्थ्यांना बसणार आहे.नवीन कोर्सेस सुरू होण्यासाठी आवश्यक असलेल्या वर्गखोल्या आणि कार्यशाळा अद्याप तयार झालेल्या नाहीत. त्यामुळे अनेक ITI मध्ये हे अभ्यासक्रम सुरू करण्याचा मार्गच बंद झाला आहे.
यामुळे- विद्यार्थ्यांना नवीन कौशल्य शिकण्याची संधी उशिरा मिळेलरोजगाराच्या संधींवर परिणाम होऊ शकतोशिक्षण व्यवस्थेवरचा विश्वास कमी होण्याची शक्यता आहे
प्रकल्पाचा खर्च वाढण्याची शक्यता
कंत्राटदारांची निवड झाल्यानंतरही निविदा रद्द झाल्यामुळे आता नवीन निविदा काढावी लागणार आहे.यामुळे:प्रकल्पाचा खर्च वाढू शकतोवेळेचा मोठा विलंब होऊ शकतो
सरकारवर अतिरिक्त आर्थिक भार पडू शकतो.
अनियमिततेचे आरोप आणि अधिकृत स्पष्टीकरण
निविदा प्रक्रियेत अनियमितता झाल्याचे काही आरोप समोर आले होते. मात्र, कौशल्य विकास संचालनालयाने हे आरोप फेटाळून लावले आहेत.
संपूर्ण प्रक्रिया ऑनलाइन आणि नियमांनुसार पार पडल्याचे अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे ही कारवाई पूर्णपणे तांत्रिक आणि नियमाधारित असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
पुढे काय होणार?
आता सरकारकडून नवीन निविदा काढली जाण्याची शक्यता आहे. मात्र, त्यासाठी पुन्हा वेळ लागणार आहे.विद्यार्थी आणि पालक यांची अपेक्षा आहे की:प्रक्रिया लवकर पूर्ण व्हावीअभ्यासक्रम शक्य तितक्या लवकर सुरू व्हावेतकौशल्य विकासाच्या योजना वेळेत राबवल्या जाव्यात
महाराष्ट्रातील ITI मध्ये सुरू होणाऱ्या ६५२ नवीन अभ्यासक्रमांचा उद्देश अत्यंत चांगला होता. मात्र, पायाभूत सुविधांच्या अभावामुळे आणि निविदा प्रक्रियेतील तांत्रिक अडचणींमुळे हा उपक्रम सध्या अडचणीत आला आहे.
सरकारने योग्य नियोजन आणि जलद निर्णय घेतल्यास हा प्रकल्प पुन्हा मार्गी लागू शकतो. कारण शेवटी, या सर्वाचा उद्देश एकच आहे — विद्यार्थ्यांना सक्षम बनवणे आणि त्यांना रोजगारासाठी तयार करणे.
विद्यार्थ्यांसाठी हा एक महत्त्वाचा काळ आहे. संयम ठेवून पुढील घडामोडींवर लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.