अंतराळ म्हणजे नेहमीच गूढ, विशाल आणि थक्क करणाऱ्या घटनांनी भरलेलं विश्व. आपण रात्री आकाशाकडे पाहतो तेव्हा चमकणारे तारे शांत आणि सुंदर वाटतात. पण या शांततेमागे अनेकदा भीषण आणि विनाशकारी घटना दडलेल्या असतात. अलीकडेच शास्त्रज्ञांनी केलेल्या एका धक्कादायक शोधामुळे पुन्हा एकदा आपल्याला विश्वाच्या या भयानक बाजूची जाणीव झाली आहे.
पृथ्वीपासून सुमारे 1300 प्रकाशवर्ष दूर असलेल्या एका वृद्ध ताऱ्याने स्वतःच्या सौरमालेतील एक ग्रह अक्षरशः गिळंकृत केल्याचे पुरावे सापडले आहेत. TOI-5882 नावाचा हा तारा आता ‘नरभक्षक तारा’ म्हणून ओळखला जात आहे. हा शोध केवळ खगोलशास्त्रासाठीच नाही, तर आपल्या पृथ्वीच्या भविष्यासाठीही महत्त्वाचा ठरतो आहे.
एक ‘क्राइम सीन’
अंतराळातही घटना ऐकायला एखाद्या विज्ञानपटातील कथेसारखी वाटते. पण शास्त्रज्ञांनी या घटनेचा शोध अगदी फॉरेन्सिक तपासासारखा लावला आहे. मिशिगन विद्यापीठातील वैज्ञानिक ब्रुक कॉटन आणि त्यांच्या टीमने TOI-5882 ताऱ्याचा अभ्यास करताना काहीतरी विचित्र आढळून आले.
ताऱ्याच्या प्रकाशाचा अभ्यास करताना (स्पेक्ट्रोस्कोपी तंत्राद्वारे) त्यांना त्याच्या वातावरणात लिथियम या घटकाचे प्रमाण असामान्यपणे जास्त दिसले. सामान्यतः वृद्ध ताऱ्यांमध्ये लिथियम कमी असते, कारण ते कालांतराने नष्ट होते. पण या ताऱ्यात लिथियम भरपूर प्रमाणात आढळल्याने शास्त्रज्ञांना संशय आला.
‘लिथियम’ने उघड केलं रहस्य“
तुम्ही जे खाता तेच तुम्ही होता,” हा साधा नियम येथेही लागू पडला. एखादा तारा जेव्हा एखादा ग्रह गिळतो, तेव्हा त्या ग्रहातील रसायने ताऱ्याच्या वातावरणात मिसळतात. लिथियम हे त्यातील महत्त्वाचे संकेतक ठरते.
TOI-5882 मध्ये आढळलेले लिथियमचे प्रमाण हे इतर 62 ताऱ्यांच्या तुलनेत 97% जास्त होते. यावरून स्पष्ट झाले की, या ताऱ्याने अलीकडेच एक मोठा ग्रह गिळंकृत केला आहे. म्हणजेच, हा ‘खून’ नुकताच घडलेला होता!
तो ग्रह किती मोठा होता?
शास्त्रज्ञांच्या मते, हा गिळंकृत झालेला ग्रह खूप मोठा होता. तो पृथ्वीपेक्षा तर कितीतरी पट मोठा असण्याची शक्यता आहे. काही अंदाजानुसार तो नेपच्यून किंवा त्याहून मोठा असू शकतो.
याशिवाय, त्या ताऱ्याच्या सौरमालेत एक ‘तपकिरी बटू तारा’ (brown dwarf) देखील आहे. हा एक प्रकारचा अर्धवट तारा असतो. त्याच्या प्रचंड गुरुत्वाकर्षणामुळे त्या ग्रहाची कक्षा विस्कळीत झाली असावी आणि तो थेट आपल्या ताऱ्याकडे ओढला गेला असावा.
आता मोठा प्रश्न – पृथ्वीचं काय?ही घटना समोर आल्यानंतर सर्वांच्या मनात एकच प्रश्न निर्माण झाला आहे – आपला सूर्यही असंच काही करेल का? आणि पृथ्वीचा अंत अशाच प्रकारे होईल का?शास्त्रज्ञांच्या मते, उत्तर आहे – “हो, पण लगेच नाही!”
आपला सूर्य सध्या मध्यमवयीन अवस्थेत आहे. पुढील सुमारे 5 अब्ज वर्षांनंतर सूर्य वृद्ध होईल आणि ‘रेड जायंट’ (Red Giant) या अवस्थेत प्रवेश करेल. या अवस्थेत सूर्याचा आकार प्रचंड वाढेल.
सूर्याचा ‘रेड जायंट’ टप्पाजेव्हा सूर्य रेड जायंट बनेल, तेव्हा त्याचा विस्तार इतका होईल की तो बुध आणि शुक्र या ग्रहांना पूर्णपणे गिळंकृत करेल. पृथ्वीबाबत मात्र अजून थोडी अनिश्चितता आहे.
काही शास्त्रज्ञांचे मत आहे की पृथ्वी देखील सूर्याच्या या विस्तारात सापडून जळून नष्ट होईल. तर काहींच्या मते पृथ्वी सूर्यापासून थोडी दूर सरकेल, पण तरीही ती अत्यंत उष्णतेमुळे जीवनासाठी अयोग्य बनेल.
मानवजातीसाठी संदेशही घटना आपल्याला घाबरवणारी असली तरी ती आपल्यासाठी एक मोठा संदेश घेऊन येते. विश्व सतत बदलत असते. काहीही कायमस्वरूपी नाही – अगदी आपली पृथ्वीही नाही.पण सुदैवाने, हा सर्व विनाश अब्जावधी वर्षांनंतर होणार आहे. त्यामुळे सध्या आपण घाबरण्याची गरज नाही. उलट, आपण आपल्या वर्तमानात पृथ्वीचे रक्षण करण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे.
TOI-5882 ताऱ्याने गिळलेला ग्रह ही घटना म्हणजे जणू आपल्या सौरमालेच्या भविष्यातील एक ‘ट्रेलर’ आहे. ती आपल्याला दाखवते की, विश्व किती शक्तिशाली आणि अनिश्चित आहे.पण त्याच वेळी, ती आपल्याला आपल्या अस्तित्वाची आणि पृथ्वीच्या मौल्यवानतेची जाणीव करून देते. आपण ज्या ग्रहावर राहतो, तो किती खास आहे हे लक्षात घेऊन त्याचे जतन करणे हीच आपली खरी जबाबदारी आहे.
कारण, कदाचित एक दिवस सूर्य आपल्याला गिळंकृत करेल… पण तो दिवस अजून खूप दूर आहे.तोपर्यंत, आपण या सुंदर निळ्या ग्रहावर आपलं जीवन अधिक अर्थपूर्ण बनवूया.