भारतामधील पोस्ट ऑफिस बचत योजना आणि व्यवहारांमध्ये मोठा बदल करण्यात आला आहे, ज्याचा थेट परिणाम लाखो खातेदारांवर होऊ शकतो. India Post आणि Indian Post Payments Bank संबंधित सर्व आर्थिक व्यवहारांसाठी आता PAN कार्ड अनिवार्य करण्यात आले आहे. हा बदल आयकर नियम 2026 अंतर्गत लागू झाला असून, सरकारने पारदर्शकता वाढवणे आणि करचुकवेगिरी रोखणे हा यामागचा मुख्य उद्देश असल्याचे सांगितले आहे. त्यामुळे आता पैसे जमा करताना किंवा काढताना नवीन अटी पूर्ण कराव्या लागणार आहेत.
या नवीन नियमांनुसार, पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते उघडणे, पैसे जमा करणे, पैसे काढणे किंवा कोणत्याही मुदत ठेवीत (FD) गुंतवणूक करणे यासाठी PAN क्रमांक देणे आवश्यक आहे. यामुळे प्रत्येक व्यवहाराची नोंद व्यवस्थित होईल आणि मोठ्या रकमेच्या व्यवहारांवर सरकार लक्ष ठेवू शकेल. पूर्वी काही छोटे व्यवहार PAN शिवाय करता येत होते, मात्र आता ही सवलत जवळपास संपुष्टात आली आहे. त्यामुळे ज्या लोकांकडे अजून PAN कार्ड नाही, त्यांना अडचणी येण्याची शक्यता आहे.
पण PAN नसलेल्या नागरिकांसाठी पूर्णपणे दरवाजे बंद केलेले नाहीत. अशा लोकांसाठी नवीन Form 97 लागू करण्यात आला आहे. या फॉर्ममध्ये व्यक्तीचे नाव, पत्ता, व्यवहाराची माहिती आणि ओळख पटवणारी कागदपत्रे द्यावी लागतात. यामुळे PAN नसतानाही व्यवहार करता येईल, मात्र प्रक्रिया थोडी अधिक कडक आणि वेळखाऊ होऊ शकते. यामागे सरकारचा उद्देश प्रत्येक आर्थिक व्यवहार कर प्रणालीमध्ये नोंदवणे हा आहे.
याशिवाय आणखी एक महत्त्वाचा बदल म्हणजे Form 15G आणि 15H यांना एकत्र करून आता Form 121 तयार करण्यात आला आहे. यापूर्वी 60 वर्षांखालील नागरिकांसाठी 15G आणि ज्येष्ठ नागरिकांसाठी 15H वापरले जात होते, जे TDS टाळण्यासाठी आवश्यक होते. आता सर्वांसाठी एकच Form 121 लागू करण्यात आला आहे, जो प्रत्येक आर्थिक वर्षात भरावा लागेल. मात्र हा फॉर्म फक्त त्यांनाच लागू होईल ज्यांचे एकूण करपात्र उत्पन्न शून्य आहे.
या सर्व बदलांमुळे सामान्य ग्राहकांना सुरुवातीला काही अडचणी जाणवू शकतात, विशेषतः ग्रामीण भागातील किंवा ज्यांच्याकडे PAN कार्ड नाही अशा लोकांना. पण दीर्घकालीन दृष्टीने पाहता, हे बदल आर्थिक व्यवहार अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि शिस्तबद्ध करण्यासाठी उपयुक्त ठरणार आहेत. जर तुमचे पोस्ट ऑफिसमध्ये खाते असेल, तर लवकरात लवकर PAN कार्ड अपडेट करून घ्या, अन्यथा भविष्यात पैसे जमा किंवा काढताना अडथळे येऊ शकतात.
एकंदरीत, पोस्ट ऑफिसचे हे नवे नियम नागरिकांसाठी थोडे कडक असले तरी देशातील आर्थिक प्रणाली मजबूत करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे. त्यामुळे वेळेत योग्य कागदपत्रे पूर्ण ठेवणे आणि नवीन नियम समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.